Web

Si ndërtohen faqet dhe aplikacionet që hap në shfletues. · 203 terma

::before & ::after

Pseudo-elementet

Pseudo-elementet ::before dhe ::after shtojnë përmbajtje dekorative para ose pas një elementi vetëm me CSS, pa e prekur HTML-në — p.sh. një ikonë, një vijë ose thonjëza. Gjithmonë kërkojnë vetinë content.

<a> link

Lidhje (<a>)

Etiketa <a> krijon një lidhje që të çon në një faqe tjetër, në një pjesë të së njëjtës faqe, ose hap një email. Adresa vendoset te atributi href. Lidhjet janë ato që e bëjnë ueb-in „rrjet“.

<audio> & <video>

<video> dhe <audio> luajnë media direkt në faqe pa plugin. Me controls shfaqen butonat; <track> shton titra. Edhe butoni „Dëgjo“ i këtij fjalori përdor audio të shfletuesit.

<div>

<div> është një „kuti“ e zakonshme në HTML që përdoret për t'i grupuar elementet dhe për t'i stiluar me CSS. Vetë nuk ka ndonjë kuptim të veçantë — prandaj, kur ekziston një etiketë semantike (si <nav> ose <footer>), përdor atë.

<img> image

Foto (<img>)

Etiketa <img> vendos një foto në faqe: src tregon ku ndodhet fotoja, alt përshkruan çfarë tregon ajo — për lexuesit e ekranit dhe për rastin kur fotoja s'ngarkohet. <img> s'ka etiketë mbyllëse.

<input> & <button>

Fushë dhe buton

<input> është fusha ku përdoruesi shkruan ose zgjedh diçka — tekst, email, fjalëkalim, datë, kuti zgjedhjeje — sipas atributit type. <button> është butoni që e klikon për të dërguar formularin ose për të nisur një veprim.

<label>

Çdo fushë formulari duhet të ketë një <label> të lidhur me for="id". Lexuesit e ekranit e lexojnë, dhe klikimi mbi tekst e fokuson fushën — e rëndësishme për aksesueshmëri dhe për telefona.

Absolute vs relative URLs & paths

Adresat absolute dhe relative

Një adresë absolute ka gjithçka (https://fjalori.dev/css/stil.css); një relative niset nga faqja aktuale (css/stil.css, ../foto.png). /css/stil.css niset nga rrënja e domenit. Ngatërrimi i tyre prish lidhjet dhe imazhet.

Accessibility

Aksesueshmëri

Aksesueshmëria do të thotë që faqen ta përdorë kushdo — edhe njerëzit që nuk shohin mirë, që përdorin vetëm tastierën ose një lexues ekrani. Kontrasti i mirë, teksti alternativ për fotot dhe butonat e qartë janë hapat e parë.

Alt text

Teksti alternativ i imazheve

Atributi alt përshkruan çfarë tregon imazhi — për njerëzit që përdorin lexues ekrani, kur imazhi s'ngarkohet, dhe për Google. Imazhet dekorative marrin alt="" (bosh).

API

Ndërfaqe programimi

API-ja është një mënyrë e paracaktuar që dy programe të flasin me njëri-tjetrin. Njëri program dërgon një kërkesë sipas rregullave të API-së dhe merr një përgjigje, pa pasur nevojë të dijë si punon tjetri nga brenda.

API versioning

Versionimi i API-ve

Kur API-ja ndryshon në mënyrë që prish klientët e vjetër, krijo një version të ri (/api/v2) dhe mbaje të vjetrin për ca kohë. Kështu aplikacionet mobile të vjetra s'prishen papritur.

ARIA attributes

Atributet ARIA

Atributet ARIA (aria-label, aria-hidden, role) u japin informacion shtesë lexuesve të ekranit që përdorin njerëzit me shikim të dobët — p.sh. çfarë bën një buton që ka vetëm ikonë. Rregulli i parë: përdor HTML semantike kur mundesh, ARIA vetëm kur s'mjafton.

Backend

Pjesa e pasme

Backend-i është pjesa e aplikacionit që punon „prapa skenës“, zakonisht në një server. Ai ruan të dhënat, kontrollon fjalëkalimet dhe vendos çfarë t'i dërgohet frontend-it.

Backgrounds & gradients

Sfondet dhe gradientët

background mund të jetë ngjyrë, imazh ose gradient: linear-gradient(to right, #6a11cb, #2575fc) krijon kalim të butë mes ngjyrave pa asnjë imazh.

BEM naming

Emërtimi BEM

BEM (Block__Element--Modifier) është mënyrë emërtimi i klasave CSS që shmang përplasjet: .karta, .karta__titulli, .karta--e-theksuar. Kodi CSS bëhet më i parashikueshëm në projekte të mëdha.

Borders & border-radius

Kufijtë dhe qoshet e rrumbullakëta

border vizaton një vijë rreth elementit, border-radius ia rrumbullakos qoshet (50% e bën rreth), dhe outline është vija e fokusit — mos e hiq pa e zëvendësuar, se e prish navigimin me tastierë.

box-shadow & border-radius

Hijet dhe qoshet e rrumbullakëta

border-radius i rrumbullakos qoshet e një elementi (me 50% bëhet rreth), ndërsa box-shadow i shton hije, që të duket sikur „ngrihet“ nga faqja. Janë dy nga vetitë më të përdorura për butona dhe karta moderne.

Breadcrumbs

Gjurmët e navigimit

Breadcrumbs janë rreshti i vogël në krye të faqes si „Kreu / Java / HashSet“, që të tregon ku je dhe të lejon të kthehesh një nivel prapa me një klik. E sheh edhe në këtë fjalor, sipër çdo termi.

Browser

Shfletues

Shfletuesi është programi me të cilin hap faqet e internetit, si Chrome, Firefox ose Safari. Ai e merr HTML-në, CSS-në dhe JavaScript-in nga serveri dhe i kthen në faqen që sheh dhe klikon.

Browser & JavaScript engines

Motorët e shfletuesve

Çdo shfletues ka një motor që vizaton faqet (Blink te Chrome/Edge, WebKit te Safari, Gecko te Firefox) dhe një motor JavaScript (V8, JavaScriptCore, SpiderMonkey). V8 ekzekuton edhe Node.js-in.

Browser compatibility

Përputhshmëria me shfletuesit

Jo çdo shfletues i mbështet të gjitha veçoritë e reja të HTML-së, CSS-së dhe JavaScript-it njëkohësisht. Faqja caniuse.com të tregon ku punon secila veçori, që ta dish nëse mund ta përdorësh pa problem për të gjithë vizitorët.

Browser extensions

Shtesat e shfletuesit

Shtesat (si bllokuesit e reklamave ose password manager-ët) janë faqe të vogla web me HTML, CSS dhe JS dhe një skedar manifest.json, me leje të veçanta për të ndryshuar faqet ose shfletuesin.

Building a portfolio website

Ndërtimi i faqes portofol

Projekti i parë ideal: një faqe personale me emrin, një përshkrim të shkurtër, 3–4 projekte me foto dhe lidhje (GitHub + demo), dhe mënyrë kontakti. E publikon falas në GitHub Pages ose Vercel.

Bundle size

Madhësia e paketës JavaScript

Sa më shumë JavaScript, aq më ngadalë hapet faqja — sidomos në telefona. Kontrollo madhësinë me një „bundle analyzer“, hiq libraritë e panevojshme dhe ngarko pjesët e rralla vetëm kur duhen.

Cache

Memorie e përkohshme

Cache-i është një vend ku ruhen përkohësisht gjërat që përdoren shpesh, që herën tjetër të merren më shpejt. P.sh. shfletuesi i ruan fotot e një faqeje, që të mos i shkarkojë sërish çdo herë.

Can I use

caniuse.com të tregon cilët shfletues e mbështesin një veçori CSS ose JavaScript dhe nga cili version. Kontrolloje para se të përdorësh diçka shumë të re.

Canonical URLs

Adresat kanonike

Kur e njëjta faqe ka disa adresa (me/pa www, me parametra), <link rel="canonical"> i tregon Google-it cila është „zyrtarja“, që të mos e ndajë renditjen mes kopjeve.

Canvas (<canvas>)

Etiketa <canvas> është një „pëlhurë“ bosh në faqe ku vizaton me JavaScript — forma, grafikë, animacione dhe lojëra 2D. Ndryshe nga SVG-ja, vizatimi përbëhet nga piksele.

Centering in CSS

Qendërzimi në CSS

„Si ta qendërzoj një div?“ — shakaja më e vjetër e CSS-së. Sot është e lehtë: display: grid; place-items: center; ose me flexbox: justify-content dhe align-items: center.

class vs id

class dhe id

class dhe id janë atribute për t'i emërtuar elementet, që t'i stilosh me CSS ose t'i gjesh me JavaScript. Një id duhet të jetë unik në faqe (vetëm një element), ndërsa e njëjta class mund të përdoret te sa elemente të duash.

Client

Klient

Klienti është pajisja ose programi që i kërkon diçka serverit — zakonisht shfletuesi yt ose një aplikacion në telefon. Klienti pyet, serveri përgjigjet.

Client-side rendering (CSR)

Vizatimi në anën e klientit

Te CSR, serveri dërgon një HTML pothuajse bosh dhe JavaScript-i ndërton faqen në shfletues. Interaktiv dhe i shpejtë pas ngarkimit, por faqja e parë vonon dhe është më e vështirë për SEO. Kështu punojnë SPA-të klasike.

CMS (WordPress)

Sistem për menaxhimin e përmbajtjes

Një CMS (Content Management System) si WordPress-i të lejon të krijosh dhe ndryshosh përmbajtjen e një faqeje — artikuj, foto, faqe — pa shkruar kod, përmes një paneli. Një pjesë e madhe e faqeve në internet janë ndërtuar me WordPress.

Code splitting

Ndarja e kodit

Në vend që të ngarkohet i gjithë JavaScript-i i aplikacionit menjëherë, ndahet në copa — p.sh. një për çdo faqe — dhe secila ngarkohet vetëm kur hapet ajo faqe. Faqja e parë hapet shumë më shpejt.

Colour contrast

Kontrasti i ngjyrave

Teksti duhet të ketë kontrast të mjaftueshëm me sfondin — të paktën 4.5:1 sipas WCAG — që ta lexojnë njerëzit me shikim të dobët ose në diell. Teksti gri i çelur mbi të bardhë është gabim i shpeshtë.

Component

Komponent

Komponenti është një pjesë e vogël dhe e ripërdorshme e ndërfaqes, si një buton, një kartë produkti ose një menu. Framework-et si React e ndërtojnë gjithë faqen duke bashkuar komponentë.

Compression (gzip, Brotli)

Ngjeshja (gzip, Brotli)

Serveri mund t'i ngjeshë HTML, CSS dhe JS para se t'i dërgojë — shpesh deri në 70–80% më të vegjël. Shfletuesi i hap vetë. Brotli ngjesh më mirë se gzip. Shumica e hosteve e bëjnë automatikisht.

Console

Konsola

Konsola është vendi ku programi shkruan mesazhe për programuesin. Në shfletues e hap me F12; me console.log() (JS) ose print() (Python) sheh çfarë vlere ka diçka — mjeti numër një për debug.

Contact forms

Formularët e kontaktit

Një formular kontakti ka zakonisht emrin, email-in dhe mesazhin; në server (ose me një shërbim si EmailJS ose Formspree) mesazhi të vjen në email. Mos harro validimin dhe mbrojtjen nga spam-i.

Container queries

Media queries shikojnë gjerësinë e ekranit; container queries shikojnë gjerësinë e prindit të elementit. Kështu një kartë përshtatet vetë, qoftë në një kolonë të ngushtë apo në një të gjerë.

Cookie

Cookie-t janë copa të vogla informacioni që një faqe i ruan në shfletuesin tënd, p.sh. që je i kyçur ose çfarë ke në shportë. Kur kthehesh, faqja i lexon dhe të „mban mend“.

Cookie consent (GDPR)

Pëlqimi për cookie

Në Evropë, ligjet e privatësisë si GDPR-ja kërkojnë që faqet të pyesin para se të ruajnë cookie gjurmuese ose të mbledhin të dhëna personale. Prandaj shumë faqe shfaqin një banner „Prano / Refuzo“. Analitika pa cookie, si ajo e këtij fjalori, s'ka nevojë për të.

Core Web Vitals (LCP, INP, CLS)

Google mat përvojën e faqes me tre numra: LCP (sa shpejt shfaqet pjesa kryesore), INP (sa shpejt reagon ndaj klikimeve) dhe CLS (sa „kërcen“ faqja gjatë ngarkimit). Ndikojnë edhe në renditjen në kërkim.

Critical rendering path

Rruga kritike e vizatimit

Hapat që bën shfletuesi para se të shfaqë diçka: lexon HTML-në (DOM), CSS-në (CSSOM), i bashkon, llogarit pozicionet (layout) dhe vizaton (paint). CSS-ja dhe skriptet „bllokuese“ e vonojnë shfaqjen e parë.

CSS

CSS-ja është gjuha që i jep pamje faqes: ngjyrat, shkronjat, madhësitë, hapësirat dhe si rreshtohen elementet në ekran. HTML-ja thotë „ky është titull“, CSS-ja thotë „titulli të jetë i kuq dhe i madh“.

CSS animations & keyframes

Animacionet në CSS

Me @keyframes përshkruan hapat e një animacioni (nga 0% në 100%) dhe me animation e lidh me elementin — pa JavaScript. Për efekte të thjeshta mjafton transition; për lëvizje të përsëritura, animation.

CSS box model

Modeli i kutisë në CSS

Në CSS çdo element është një kuti me katër shtresa: përmbajtja, padding (hapësira brenda), border (korniza) dhe margin (hapësira jashtë, deri te elementet e tjera). Kur diçka del më e madhe se ç'prisje, zakonisht faji është te këto.

CSS colours (hex, rgb)

Ngjyrat në CSS

Në CSS ngjyrat shkruhen me emër (red), me kod hex (#c8323c), me rgb(200, 50, 60) ose me hsl. Kodi hex tregon sa të kuqe, të gjelbër dhe blu ka ngjyra, nga 00 deri në ff.

CSS frameworks (Bootstrap, Bulma)

Framework-et e CSS

Bootstrap dhe të ngjashmit japin komponentë të gatshëm (butona, menu, rrjetë kolonash) me klasa si btn btn-primary. Shpejt për të filluar; Tailwind ka marrë sot shumë nga popullariteti i tyre.

CSS functions (calc, clamp, min, max)

Funksionet e CSS

calc(100% - 2rem) llogarit madhësi; clamp(1rem, 4vw, 2rem) jep një madhësi që rritet me ekranin por brenda kufijve — ideal për tekste që përshtaten pa media queries.

CSS Grid

CSS Grid është mënyra më e fuqishme për të ndërtuar paraqitje me rreshta dhe kolona njëkohësisht — p.sh. një galeri fotosh ose kartat e kategorive në këtë fjalor. Flexbox-i është për një drejtim; Grid-i për dy.

CSS nesting

Ndërthurja në CSS

CSS moderne lejon ndërthurjen e rregullave si te Sass: brenda .karta { } mund të shkruash & h2 { } ose &:hover { }. Më pak përsëritje, pa nevojë për preprocesor.

CSS reset / normalize

Çdo shfletues ka stilet e veta të paracaktuara — margjina, madhësi titujsh — që ndryshojnë pak nga njëri te tjetri. Një CSS reset i fshin ose i barazon këto, që faqja jote të duket njësoj kudo dhe të nisësh nga zero.

CSS selector

Përzgjedhës CSS

Përzgjedhësi CSS tregon cilave elemente u vlen një stil: h1 për të gjithë titujt, .karta për elementet me klasën „karta“, #kreu për elementin me id „kreu“.

CSS specificity

Specifiteti në CSS

Kur dy rregulla CSS i japin të njëjtit element stile të ndryshme, fiton ai më specifik: një #id mund më shumë se një .klasë, dhe një .klasë më shumë se një tag. Nëse janë njësoj, fiton ai që shkruhet më poshtë. !important i kapërcen të gjitha — por përdore rrallë.

CSS transform

Transformimet në CSS

transform e lëviz (translate), e rrotullon (rotate), e zmadhon (scale) ose e anon një element, pa i prekur elementet përreth. Bashkë me transition, krijon efekte të lëmuara — p.sh. një kartë që zmadhohet pak kur kalon mausi sipër.

CSS transitions & animations

Tranzicionet dhe animacionet në CSS

Tranzicionet i bëjnë ndryshimet në CSS të ndodhin butë — p.sh. një buton që e ndërron ngjyrën ngadalë kur kalon mausi sipër. Animacionet me @keyframes i lëvizin elementet vetë, pa pritur veprim nga përdoruesi.

CSS units (px, rem, %)

Njësitë në CSS

Njësitë në CSS tregojnë sa i madh është diçka: px janë piksele fikse, rem është në raport me madhësinë bazë të shkronjave (mirë për aksesueshmëri), % është në raport me elementin prind, vh/vw me madhësinë e ekranit.

CSS variables

Variablat në CSS

Variablat në CSS të lejojnë ta ruash një vlerë — p.sh. ngjyrën kryesore — në një vend të vetëm dhe ta përdorësh kudo me var(). Kur do ta ndryshosh, e ndryshon vetëm një herë. Kështu punon edhe pamja e errët e këtij fjalori.

Dark mode

Pamja e errët

Dark mode është versioni i errët i një faqeje: sfond i errët dhe tekst i çelët, më i këndshëm natën. Faqja e di çfarë preferon pajisja përmes prefers-color-scheme në CSS. Ky fjalor e ka — butoni me hënë lart djathtas.

defer & async scripts

Ngarkimi i skripteve (defer, async)

Një <script> i zakonshëm në <head> e ndalon leximin e faqes derisa të shkarkohet. Me defer, skripti shkarkohet në sfond dhe ekzekutohet pasi HTML-ja është gati; me async, ekzekutohet sapo shkarkohet.

Deploy

Publikim

Deploy do të thotë ta marrësh aplikacionin nga kompjuteri yt dhe ta vendosësh në një server, që ta përdorin edhe të tjerët përmes internetit. Pas deploy-it, faqja jote ka një adresë që mund t'ua dërgosh shokëve.

Designing a good REST API

Projektimi i një API-je të mirë

Rregulla të mira: emra burimesh në shumës (/nxenesit/5), metodat HTTP për veprimet (GET lexon, POST krijon, DELETE fshin), kode statusi të sakta, gabime në JSON të qartë dhe faqosje për lista të gjata.

DevTools (Inspect)

Mjetet e zhvilluesit

DevTools janë mjetet e fshehura në çdo shfletues (F12 ose klikim i djathtë → Inspect) ku sheh HTML-në dhe CSS-në e çdo faqeje, i ndryshon live, lexon gabimet në konsolë dhe sheh çdo kërkesë që bën faqja. Janë miku më i mirë i një programuesi ueb.

display (CSS)

Vetia display vendos si sillet një element në faqe: block e zë gjithë rreshtin (si <div>), inline rri brenda tekstit (si <span>), none e fsheh plotësisht, ndërsa flex dhe grid hapin mënyrat moderne të rreshtimit.

DOM

DOM-i është mënyra si shfletuesi e organizon faqen HTML në kujtesë — si një pemë elementesh. Me JavaScript mund ta lexosh dhe ta ndryshosh këtë pemë, dhe faqja ndryshon menjëherë para syve.

Domain

Domen

Domeni është emri i lehtë për t'u mbajtur mend i një faqeje interneti, si google.com ose wikipedia.org. Pa domene, do të duhej të mbaje mend numra të gjatë (adresa IP) për çdo faqe.

Edge functions

Funksionet në skaj (edge)

Funksionet „edge“ ekzekutohen në serverët e CDN-së më afër përdoruesit (p.sh. në Milano për ty), jo në një server të vetëm larg. Shumë të shpejta për ridrejtime, personalizim dhe autentikim.

Endpoint

Endpoint-i është një adresë e caktuar e një API-je ku mund të dërgosh kërkesa, p.sh. /studentet ose /moti. Çdo endpoint ka punën e vet: njëri jep listën e studentëve, tjetri shton një student të ri.

Error pages (404, 500)

Faqet e gabimeve

Një faqe 404 e mirë i thotë përdoruesit qartë se faqja s'u gjet dhe i jep rrugëdalje: kërkim, lidhje te kryefaqja. Faqja 500 kërkon falje dhe s'tregon kurrë detaje të brendshme të gabimit.

Favicon

Favicon-i është ikona e vogël që shfaqet në skedën e shfletuesit, te faqet e ruajtura dhe në ekranin e telefonit. Ikona e kuqe „ë“ e këtij fjalori është favicon-i i tij.

fetch()

fetch() është funksioni i JavaScript-it për të marrë ose dërguar të dhëna në internet pa e rifreskuar faqen — p.sh. nga një API. Kthen një Promise, sepse përgjigjja vjen pas pak.

Figma

Figma-ja është mjeti më i përdorur për të dizajnuar faqe dhe aplikacione para se t'i programosh. Punon në shfletues, disa njerëz mund ta editojnë njëkohësisht, dhe programuesit marrin prej saj ngjyrat, madhësitë dhe hapësirat e sakta.

Flexbox

Flexbox është një mënyrë në CSS për t'i rreshtuar elementet në një rresht ose kolonë dhe për ta ndarë hapësirën mes tyre. Me pak rreshta CSS i qendërzon gjërat ose i vendos njëra pranë tjetrës.

Focus & keyboard navigation

Fokusi dhe navigimi me tastierë

Shumë njerëz e përdorin faqen vetëm me tastierë (Tab, Enter). Çdo element i klikueshëm duhet të jetë i arritshëm me Tab dhe të tregojë qartë kur është në fokus (:focus-visible). Përdor <button>, jo <div onclick>.

Form

Formular

Formulari është pjesa e faqes ku përdoruesi shkruan ose zgjedh të dhëna dhe i dërgon — p.sh. kyçja, regjistrimi ose kërkimi. Të dhënat zakonisht i dërgohen serverit përmes një kërkese.

Form validation

Validimi i formularit

Validimi i formularit kontrollon që përdoruesi i ka plotësuar fushat siç duhet para se ta dërgojë — p.sh. email-i ka @, fjalëkalimi është mjaft i gjatë. HTML-ja e bën vetë me required, type="email" dhe minlength, por serveri duhet të kontrollojë sërish.

Frontend

Pjesa e përparme

Frontend-i është pjesa e aplikacionit që përdoruesi e sheh dhe e prek: butonat, tekstet, ngjyrat, formularët. Zakonisht ndërtohet me HTML, CSS dhe JavaScript dhe punon brenda shfletuesit.

Frontend frameworks compared

Krahasimi i framework-eve frontend

React (më i përhapuri, fleksibël), Vue (i lehtë për t'u mësuar), Angular (i plotë, për ndërmarrje), Svelte (pak kod, shumë i shpejtë). Të gjithë ndërtojnë ndërfaqe me komponentë; mëso mirë njërin dhe të tjerët bëhen të lehtë.

Full stack

Full stack do të thotë të punosh si në frontend, ashtu edhe në backend — në pjesën që sheh përdoruesi dhe në atë prapa skenës. Një zhvillues full stack mund ta ndërtojë një aplikacion nga fillimi në fund.

Google Search Console

Search Console është mjeti falas i Google-it që tregon si e sheh faqen tënde: cilat faqe janë indeksuar, me çfarë fjalësh të gjejnë njerëzit, dhe gabimet. Atje dërgon sitemap-in dhe kërkon indeksim të faqeve të reja.

GraphQL

GraphQL-i është një mënyrë tjetër për të ndërtuar API, ku klienti kërkon saktë fushat që i duhen në një kërkesë të vetme — as më shumë, as më pak. E krijoi Facebook-u; është alternativë ndaj REST-it.

Hamburger menu & navbar

Menyja hamburger

Navbar-i është shiriti i navigimit në krye (ose në fund) të faqes me lidhjet kryesore. Në celular, ku s'ka vend, lidhjet fshihen pas një butoni me tri vija ☰ — menyja „hamburger“ — që hapet kur e prek.

Headings (<h1>–<h6>)

Titujt (<h1>–<h6>)

Etiketat <h1> deri <h6> janë titujt e faqes, nga më i rëndësishmi te më i vogli. Çdo faqe duhet të ketë një <h1> kryesor; nëntitujt vijnë me radhë. Google-i dhe lexuesit e ekranit i përdorin për ta kuptuar strukturën.

Headless CMS

Një CMS „pa kokë“ (Strapi, Sanity, Contentful) menaxhon vetëm përmbajtjen dhe e jep përmes API-së; frontend-in e ndërton ti me çfarë të duash (React, Astro, aplikacion mobile).

Hiding elements (display, visibility, opacity)

Fshehja e elementeve

display: none e heq plotësisht elementin; visibility: hidden e fsheh por e lë vendin bosh; opacity: 0 e bën të padukshëm por ende të klikueshëm. Klasa „visually-hidden“ e fsheh nga syri, por jo nga lexuesit e ekranit.

Hosting

Hostim

Hostimi është shërbimi që ta mban faqen në një server që punon 24 orë në ditë, që kushdo ta hapë nga interneti. GitHub Pages ose Vercel ofrojnë hostim falas për projekte të vogla.

How form submission works

Si dërgohet një formular

Një <form> me action="/regjistrohu" dhe method="post" ia dërgon fushat serverit kur shtypet butoni, dhe faqja rifreskohet. Me JavaScript (fetch + preventDefault) e dërgon pa rifreskim.

How much does a website cost?

Sa kushton një faqe web?

Një faqe statike mund të jetë pothuajse falas (domeni ~10–20 € në vit + hostim falas në Vercel/Netlify). WordPress në hostim të përbashkët kushton disa euro në muaj; aplikacionet me server dhe databazë më shumë.

HTML

HTML-ja është gjuha që përcakton strukturën dhe përmbajtjen e një faqeje interneti: titujt, paragrafët, fotot, lidhjet. Nuk është gjuhë programimi, por gjuhë shënjimi — i tregon shfletuesit çfarë është secila pjesë.

HTML attribute

Atribut HTML

Atributi është një informacion shtesë brenda etiketës hapëse, në formën emri="vlera" — p.sh. href te lidhjet, src dhe alt te fotot, class dhe id për stilim. Ai e plotëson ose e ndryshon sjelljen e elementit.

HTML document structure (<!DOCTYPE>, head, body)

Struktura e një faqeje HTML

Çdo faqe HTML ka të njëjtin skelet: <!DOCTYPE html> në krye, pastaj <html> me dy pjesë — <head> për informacionin që s'shihet (titulli, stilet, meta tag-et) dhe <body> për gjithçka që sheh përdoruesi.

HTML entities

Entitetet HTML

Disa karaktere kanë kuptim të veçantë në HTML (<, >, &), prandaj shkruhen si entitete: &lt; &gt; &amp;. &nbsp; është hapësirë që s'ndahet, &copy; është ©.

HTML input types

Llojet e fushave në HTML

<input> ka shumë lloje: text, email, password, number, date, checkbox, radio, file, range, color. Lloji i duhur jep tastierën e duhur në telefon dhe validim falas nga shfletuesi.

HTML tables

Tabelat në HTML

Me <table> krijon tabela në faqe: <tr> është një rresht, <th> një qelizë titulli dhe <td> një qelizë e zakonshme. Përdori për të dhëna tabelare — orare, rezultate, çmime — jo për ta ndërtuar paraqitjen e faqes.

HTML tag & element

Etiketë dhe element HTML

Etiketa HTML është një fjalë brenda kllapave këndore, si <p> ose <h1>, që i tregon shfletuesit çfarë lloj përmbajtjeje vjen. Shumica vijnë në çifte — hapëse <p> dhe mbyllëse </p> — dhe bashkë me përmbajtjen në mes formojnë një element.

HTML validation

Validimi i HTML-së

Shfletuesit janë shumë tolerantë ndaj HTML-së së gabuar, por kjo fsheh probleme. Validatori i W3C (validator.w3.org) gjen etiketat e pambyllura, atributet e gabuara dhe ID-të e përsëritura.

HTTP / HTTPS

HTTP-ja janë rregullat me të cilat shfletuesi dhe serveri flasin me njëri-tjetrin. HTTPS është versioni i sigurt: mesazhet enkriptohen që askush në mes të mos i lexojë — prandaj sheh një dry pranë adresës.

HTTP caching (Cache-Control, ETag)

Cache-i i HTTP-së

Me Cache-Control: max-age=31536000, shfletuesi e ruan skedarin një vit dhe s'e shkarkon sërish. ETag i lejon të pyesë „a ka ndryshuar?“ dhe të marrë 304 Not Modified. Skedarët me hash në emër (app.3f2a.js) ruhen përgjithmonë.

HTTP headers

Header-at e HTTP-së

Header-at e HTTP-së janë informacione shtesë që udhëtojnë me çdo kërkesë dhe përgjigje — p.sh. Content-Type tregon nëse po dërgohet JSON apo HTML, Authorization mban token-in e hyrjes, Cache-Control vendos sa kohë ruhet përgjigja.

HTTP methods (GET, POST, PUT, DELETE)

Metodat HTTP

Metodat HTTP tregojnë çfarë do të bësh me një kërkesë: GET merr të dhëna, POST dërgon diçka të re, PUT/PATCH ndryshon diçka ekzistuese, DELETE fshin. Janë „foljet“ e komunikimit mes klientit dhe serverit.

HTTP status codes

Kodet e statusit HTTP

Kodet e statusit janë numrat që serveri i kthen me çdo përgjigje: 200 — në rregull, 301 — u zhvendos, 404 — nuk u gjet, 500 — gabim në server. Shifra e parë tregon llojin: 2 sukses, 3 ridrejtim, 4 gabim i klientit, 5 gabim i serverit.

HTTP/2 & HTTP/3

HTTP/1.1 dërgonte një kërkesë në një kohë për çdo lidhje. HTTP/2 dërgon shumë njëkohësisht në një lidhje; HTTP/3 (mbi QUIC/UDP) është edhe më i shpejtë në rrjete të dobëta celulare. Shumica e faqeve i përdorin automatikisht.

HTTPS

HTTPS është HTTP i enkriptuar me TLS: askush mes teje dhe faqes s'mund të lexojë ose ndryshojë të dhënat. Dryni në shfletues e tregon. Sot çdo faqe duhet ta ketë — dhe me Let's Encrypt është falas.

Icons on the web (SVG icons)

Ikonat në web

Ikonat sot përdoren kryesisht si SVG (Lucide, Heroicons, Material Symbols) — të qarta në çdo madhësi dhe të ngjyrosshme me CSS. Ikonat pa tekst duhet të kenë aria-label për lexuesit e ekranit.

iframe

iframe-i është një „dritare“ brenda faqes që shfaq një faqe tjetër — p.sh. një video YouTube, një hartë Google ose një formular. E vendos me etiketën <iframe src="...">.

Image formats (JPG, PNG, WebP, SVG)

Formatet e fotove

Formati i fotos ndikon shumë në shpejtësinë e faqes: JPG për fotografi, PNG për imazhe me sfond transparent, SVG për ikona dhe logo, dhe WebP/AVIF — më të rejat — që janë shumë më të lehta me të njëjtën cilësi.

Image optimization

Optimizimi i imazheve

Imazhet janë zakonisht pjesa më e rëndë e faqes. Përdor formate moderne (WebP, AVIF), madhësinë e duhur (jo foto 4000px për një vend 400px), ngjeshje, dhe loading="lazy" për ato poshtë ekranit.

Infinite scroll vs pagination

Lëvizja e pafund kundrejt faqosjes

Infinite scroll ngarkon më shumë përmbajtje kur arrin në fund (Instagram, TikTok); faqosja ndan në faqe me numra. Infinite scroll është i mirë për shfletim, por e vështirëson gjetjen e diçkaje dhe arritjen e footer-it.

Inline vs block elements

Elementet inline dhe block

Elementet „block“ (div, p, h1) zënë gjithë gjerësinë dhe fillojnë në rresht të ri; „inline“ (span, a, strong) qëndrojnë brenda rreshtit të tekstit. inline-block i kombinon: brenda rreshtit, por me gjerësi dhe lartësi.

Jamstack

Jamstack (JavaScript, API, Markup) është mënyra e ndërtimit të faqeve si skedarë statikë të shpërndarë në CDN, me pjesët dinamike përmes API-ve. E shpejtë, e lirë dhe e sigurt — si ky fjalor.

JSON

JSON-i është një format teksti për të ruajtur dhe dërguar të dhëna, me çelësa dhe vlera brenda kllapave {}. E lexojnë lehtë si njerëzit, ashtu edhe kompjuteri — edhe ky fjalor i ruan termat në një skedar JSON!

label, select & textarea

Elementet e formularit

Përveç <input>, formularët kanë <label> (teksti që tregon çfarë të shkruash, i lidhur me fushën përmes for), <select> me <option> për listë zgjedhjesh, dhe <textarea> për tekst të gjatë. Label-i i mirë e bën formularin të qasshëm.

Landing page

Faqe hyrëse

Landing page-i është faqja ku „zbret“ vizitori — shpesh nga një reklamë ose kërkim — dhe që ka një qëllim të vetëm: ta bindë të regjistrohet, të blejë ose të provojë diçka. Zakonisht ka një titull të madh (hero), përfitime dhe një buton të qartë.

Lazy loading

Ngarkim i vonuar

Lazy loading do të thotë t'i ngarkosh fotot, videot ose pjesët e faqes vetëm kur përdoruesi po afrohet t'i shohë, jo të gjitha që në fillim. Faqja hapet më shpejt dhe kursehen të dhënat celulare.

Learning web development: a roadmap

Si ta mësosh zhvillimin web

Rruga e zakonshme: HTML → CSS (flexbox, grid, responsive) → JavaScript dhe DOM → Git dhe GitHub → një projekt i plotë → fetch dhe API → React (ose Vue) → TypeScript → backend me Node/Python. The Odin Project dhe freeCodeCamp janë falas.

Lighthouse & PageSpeed Insights

Lighthouse (te DevTools i Chrome-it) dhe PageSpeed Insights i japin faqes nota për performancë, aksesueshmëri, SEO dhe praktika të mira, me këshilla konkrete për përmirësim.

Lists (<ul>, <ol>)

Listat në HTML

HTML-ja ka dy lloje kryesore listash: <ul> për lista me pika (pa renditje) dhe <ol> për lista me numra (me renditje). Çdo element i listës futet në <li>. Edhe menytë e navigimit zakonisht janë <ul>.

localStorage

localStorage i lejon një faqeje të ruajë të dhëna të vogla në shfletuesin tënd, që mbeten edhe pasi e mbyll dhe e hap sërish. P.sh. ky fjalor mban mend nëse e zgjodhe pamjen e errët.

Login on the web: sessions vs tokens

Hyrja në web: sesione apo token-a

Dy mënyra kryesore: sesione (serveri mban mend kush je, shfletuesi ruan një cookie me ID) ose token-a (si JWT, që shfletuesi i dërgon në çdo kërkesë). Sesionet me cookie HttpOnly janë zakonisht më të sigurtat për faqe web.

Margin vs padding

Margin kundrejt padding

Padding është hapësira brenda kufirit të elementit (mes tekstit dhe kornizës); margin është hapësira jashtë tij (mes elementit dhe fqinjëve). Marginet vertikale mes dy elementeve ndonjëherë „shkrihen“ në një.

MDN Web Docs

MDN (developer.mozilla.org) është dokumentimi më i mirë falas për HTML, CSS dhe JavaScript, me shembuj dhe tabela përputhshmërie. Kur s'di diçka për web-in, fillo nga aty.

Media queries & breakpoints

Media queries dhe pikat e ndërprerjes

@media (min-width: 768px) { ... } zbaton stile vetëm kur ekrani është të paktën aq i gjerë. „Breakpoints“ janë gjerësitë ku ndryshon layout-i (p.sh. 640, 768, 1024 px). Mund të kontrollosh edhe temën e errët ose printimin.

Meta tags (title, description)

Meta tag-et

Meta tag-et janë rreshta në <head> që i japin informacion shfletuesit dhe Google-it për faqen: <title> është titulli në skedë dhe në rezultatet e kërkimit, ndërsa meta description është përshkrimi i shkurtër poshtë titullit.

Meta-frameworks (Next.js, Nuxt, SvelteKit)

Meta-framework-et

Një meta-framework ndërtohet mbi një framework UI dhe shton rrugëzim, vizatim në server, API dhe optimizime: Next.js (React), Nuxt (Vue), SvelteKit (Svelte), Astro (shumë). Zakonisht janë pika e nisjes për projekte të reja.

MIME types (Content-Type)

Llojet MIME

Header-i Content-Type i tregon shfletuesit çfarë po merr: text/html, application/json, image/png. Po gaboi, shfletuesi mund ta shfaqë JSON-in si tekst ose të refuzojë një skript.

Minification

Minifikim

Minifikimi heq nga kodi CSS dhe JavaScript gjithçka që s'i duhet kompjuterit — hapësirat, komentet, emrat e gjatë — që skedarët të jenë më të vegjël dhe faqja të ngarkohet më shpejt. Bëhet automatikisht gjatë build-it.

Mobile-first design

Dizajni që fillon nga telefoni

Projekto fillimisht për ekranin e vogël të telefonit, pastaj zgjeroje për tablet dhe desktop me media queries. Shumica e vizitorëve sot vijnë nga telefoni — dhe të detyron të përqendrohesh te thelbi.

Modal & dialog

Dritarja modale

Një modal është një dritare që del mbi faqe dhe e bllokon pjesën tjetër derisa ta mbyllësh — p.sh. „A je i sigurt që do ta fshish?“. HTML-ja ka elementin <dialog> që e bën këtë me qasshmëri të integruar.

npm

Npm-i është mjeti që instalon paketa JavaScript, njësoj si pip-i për Python. Me „npm install“ shkarkon librari nga një dyqan i madh online me miliona paketa falas.

Open Graph tags

Etiketat Open Graph janë meta-etiketa në <head> që i tregojnë WhatsApp-it, Facebook-ut dhe rrjeteve të tjera çfarë titulli, përshkrimi dhe fotoje të shfaqin kur dikush e ndan lidhjen tënde. Çdo faqe e këtij fjalori i ka.

overflow

overflow vendos çfarë ndodh kur përmbajtja s'nxë brenda kutisë së saj: visible (del jashtë), hidden (pritet), scroll ose auto (shfaqet shiriti i lëvizjes). Shumë probleme me „faqja lëviz anash në celular“ vijnë nga overflow-i.

Pagination & infinite scroll

Faqosja

Kur ka shumë rezultate, s'i shfaq të gjitha njëherësh. Me pagination i ndan në faqe (1, 2, 3…), ndërsa me infinite scroll ngarkon më shumë vetë kur përdoruesi arrin në fund — si te Instagram-i.

position (CSS)

Vetia position vendos si pozicionohet një element: relative e lëviz pak nga vendi i vet, absolute e vendos saktë brenda prindit, fixed e mban në të njëjtin vend kur bën scroll, sticky e ngjit kur arrin te maja. z-index vendos cili del sipër kur mbivendosen.

PostCSS & Autoprefixer

PostCSS e përpunon CSS-në me plugin-e; Autoprefixer shton vetë prefikset -webkit- dhe -moz- që duhen për shfletues të vjetër. Tailwind punon mbi PostCSS.

prefers-reduced-motion

Disa njerëz ndihen keq nga animacionet e mëdha. Me @media (prefers-reduced-motion: reduce) i çaktivizon ose i zbut për ata që e kanë zgjedhur këtë në sistem. Një detaj i vogël aksesueshmërie me ndikim të madh.

Preload, prefetch & preconnect

„Resource hints“ i thonë shfletuesit të përgatitet herët: preload (shkarko menjëherë këtë font), preconnect (lidhu që tani me këtë server), prefetch (shkarko faqen tjetër që përdoruesi ka gjasa ta hapë).

Privacy on websites

Privatësia në faqet web

Çdo faqe që mbledh të dhëna duhet një politikë privatësie të qartë; cookie-t e gjurmimit kërkojnë pëlqim në BE. Analitika pa cookie (Plausible, Vercel Analytics) e shmang shumicën e këtyre problemeve.

Progressive enhancement

Përmirësimi progresiv

Ndërto fillimisht një faqe që punon për të gjithë (HTML i thjeshtë), pastaj shto CSS dhe JavaScript si përmirësime. Po dështoi JavaScript-i ose shfletuesi është i vjetër, faqja punon ende.

Pseudo-class (:hover)

Pseudo-klasë

Pseudo-klasa e stilon një element vetëm në një gjendje të caktuar — :hover kur kalon mausi sipër, :focus kur zgjidhet me tastierë, :first-child kur është i pari. Kështu butonat „reagojnë“ pa JavaScript.

PWA (Progressive Web App)

Aplikacion ueb progresiv

PWA-ja është një faqe ueb që sillet si aplikacion telefoni: mund ta „instalosh“ në ekranin kryesor, hapet pa shiritin e shfletuesit dhe mund të punojë edhe pa internet, falë një „service worker“.

Query parameters (?q=)

Parametrat e kërkimit

Parametrat e kërkimit janë pjesa e URL-së pas ?, në formën emri=vlera, të ndara me & — p.sh. ?qyteti=Prishtina&dita=sot. Përdoren për kërkime, filtra dhe faqe, pa e ndryshuar adresën kryesore.

Real-time web apps

Aplikacionet në kohë reale

Aplikacionet në kohë reale përditësohen menjëherë për të gjithë: chat, Google Docs, rezultatet live, lojërat online. Ndërtohen me WebSocket, SSE ose shërbime si Firebase, Supabase Realtime dhe Liveblocks.

Redirect (301, 302)

Ridrejtim

Një redirect e dërgon vetë vizitorin nga një adresë te një tjetër. 301 do të thotë „u zhvendos përgjithmonë“ (dhe Google e kalon renditjen te adresa e re), ndërsa 302 do të thotë „përkohësisht“. Përdoret kur ndryshon domenin ose adresën e një faqeje.

Request

Kërkesë

Kërkesa është mesazhi që klienti i dërgon serverit për të marrë ose dërguar diçka. Ajo ka adresën (URL), llojin e veprimit (GET për të marrë, POST për të dërguar) dhe ndonjëherë të dhëna.

Response

Përgjigje

Përgjigjja është ajo që serveri ia kthen klientit pas një kërkese. Ka një kod statusi (200 = në rregull, 404 = nuk u gjet) dhe zakonisht të dhëna, si një faqe HTML ose JSON.

Responsive design

Dizajn i përshtatshëm

Dizajni responsive do të thotë që faqja përshtatet vetë me madhësinë e ekranit — duket mirë në telefon, në tablet dhe në kompjuter. Kjo bëhet kryesisht me CSS.

Responsive images (srcset)

Imazhet që përshtaten

Me srcset i jep shfletuesit disa madhësi të së njëjtës foto, dhe ai zgjedh më të përshtatshmen për ekranin — telefoni s'shkarkon foton gjigante të desktopit.

REST API

REST-i është mënyra më e zakonshme për të ndërtuar API: çdo gjë ka adresën e vet (p.sh. /studentet/42) dhe përdoren metodat HTTP — GET për të lexuar, POST për të krijuar, PUT për të ndryshuar, DELETE për të fshirë. Të dhënat zakonisht dërgohen si JSON.

robots.txt

robots.txt është një skedar i vogël në rrënjën e sajtit që u tregon robotëve të motorëve të kërkimit (si ai i Google-it) cilat faqe mund t'i vizitojnë dhe ku ndodhet sitemap-i.

Routing

Rrugëzimi

Routing-u është mënyra si një aplikacion vendos çfarë të tregojë sipas adresës (URL): /term/api tregon termin API, /contact formularin e kontaktit. Ndodh në server ose, te SPA-të, në shfletues.

Same-origin policy

Politika e të njëjtës origjinë

Shfletuesi s'e lejon JavaScript-in e një faqeje të lexojë të dhëna nga një domen tjetër — përndryshe çdo faqe mund të lexonte email-in tënd. „Origjina“ = protokolli + domeni + porta. CORS e lejon në mënyrë të kontrolluar.

Sass (SCSS)

Sass-i është një „CSS me superfuqi“: shton variabla, rregulla brenda rregullave (nesting) dhe funksione, e pastaj kthehet në CSS të zakonshme për shfletuesin. Sot CSS-ja i ka marrë vetë shumë nga këto veçori.

Screen readers

Lexuesit e ekranit

Lexuesit e ekranit (VoiceOver, NVDA, TalkBack) ua lexojnë faqen me zë njerëzve që s'shohin. Mbështeten te HTML-ja semantike, alt-et, label-et dhe ARIA. Provoje faqen tënde me VoiceOver — është befasuese.

Scroll features in CSS

Veçoritë e lëvizjes në CSS

scroll-behavior: smooth e bën lëvizjen te lidhjet e brendshme të butë; scroll-snap i ndal elementet bukur në një karusel; position: sticky e mban një header ose kolonë të dukshme gjatë lëvizjes.

Semantic HTML

HTML semantik

HTML-ja semantike do të thotë të përdorësh etiketat që tregojnë kuptimin e përmbajtjes — <header>, <nav>, <main>, <article>, <footer> — në vend që të përdorësh <div> kudo. Kjo e ndihmon Google-in, lexuesit e ekranit dhe programuesit e tjerë ta kuptojnë faqen.

Sending email from websites

Dërgimi i email-eve nga faqja

Faqet dërgojnë email-e (konfirmim, rivendosje fjalëkalimi, kontakt) përmes shërbimeve si Resend, SendGrid, Postmark ose EmailJS. Konfiguro SPF, DKIM dhe DMARC te DNS-ja që të mos përfundojnë në spam.

SEO

Optimizim për motorët e kërkimit

SEO janë hapat që e ndihmojnë faqen tënde të dalë më lart në Google. Tituj të qartë, përshkrime të mira dhe faqe të shpejta i ndihmojnë njerëzit të të gjejnë.

Server

Server

Serveri është një kompjuter (ose program) që pret kërkesa dhe u kthen përgjigje kompjuterëve të tjerë. Kur hap një faqe interneti, shfletuesi yt ia kërkon faqen serverit dhe serveri ta dërgon.

Server-sent events (SSE) & polling

Ngjarjet nga serveri dhe polling

Për përditësime nga serveri: polling pyet çdo disa sekonda („ka diçka të re?“); SSE mban një lidhje të hapur ku serveri dërgon ngjarje (i përdorur për përgjigjet e AI-së që shfaqen fjalë pas fjale); WebSocket lejon komunikim në të dy drejtimet.

Single-page app (SPA)

Aplikacion me një faqe

SPA-ja është një aplikacion ueb që ngarkon një faqe të vetme dhe pastaj e ndryshon përmbajtjen me JavaScript, pa e rifreskuar faqen — si Gmail-i, ose ky fjalor kur klikon nga një term te tjetri. Ndihet i shpejtë si një aplikacion telefoni.

Sitemap

Harta e faqes

Sitemap-i është një skedar XML me listën e të gjitha faqeve të një sajti, që Google-i t'i gjejë dhe t'i indeksojë më lehtë. Ky fjalor e krijon automatikisht nga terms.json në çdo build.

Slug

Slug-u është pjesa e lexueshme e një adrese që identifikon faqen — p.sh. te fjalori.dev/term/api, slug-u është „api“. Slug-ët e mirë janë të shkurtër, me shkronja të vogla, me viza në vend të hapësirave, dhe pa ë e ç.

Social login (Sign in with Google)

Hyrja me Google ose Apple

„Hyr me Google/Apple/GitHub“ përdor OAuth/OpenID Connect: përdoruesi s'krijon fjalëkalim të ri, dhe faqja merr emrin dhe email-in. Libraritë si Auth.js, Clerk ose Supabase Auth e bëjnë të thjeshtë.

Spam protection for forms

Mbrojtja e formularëve nga spam-i

Formularët publikë mbushen shpejt me spam nga robotët. Mbrojtjet: një fushë e fshehur „honeypot“ që e plotësojnë vetëm robotët, rate limiting, ose Cloudflare Turnstile / reCAPTCHA.

SSG, ISR & rendering strategies

Strategjitë e vizatimit

SSG krijon faqet HTML një herë gjatë build-it (shumë të shpejta); SSR i krijon në çdo kërkesë; ISR i rikrijon herë pas here në sfond; CSR i ndërton në shfletues. Next.js, Astro dhe Nuxt të lejojnë t'i përziesh.

SSR vs CSR (rendering)

Renderimi në server dhe në shfletues

Renderimi është krijimi i HTML-së së faqes. Me SSR (në server) faqja vjen e gatshme nga serveri — e shpejtë dhe e mirë për Google-in. Me CSR (në shfletues) vjen bosh dhe e ndërton JavaScript-i. SSG-ja e krijon HTML-në një herë gjatë build-it — si ky fjalor.

Static site

Faqe statike

Faqja statike përbëhet nga skedarë të gatshëm — HTML, CSS, JavaScript — që serveri thjesht i dërgon, pa databazë dhe pa kod që ekzekutohet në server. Është e shpejtë, e sigurt dhe shpesh hostohet falas. Ky fjalor është faqe statike.

Structured data (schema.org)

Të dhënat e strukturuara

Me JSON-LD dhe fjalorin schema.org i tregon Google-it saktë çfarë ka faqja (artikull, recetë, produkt, pyetje), dhe ai mund të shfaqë „rezultate të pasura“ me yje, foto ose çmime.

SVG

SVG-ja është një format fotosh i shkruar me kod, me forma dhe vija në vend të pikselëve. Prandaj mbetet i mprehtë në çdo madhësi — ideal për logo dhe ikona. Logoja „{ë}“ e këtij fjalori është SVG.

Tailwind CSS

Tailwind CSS është një framework me qindra klasa të vogla të gatshme — si p-4 (hapësirë) ose text-red-600 (ngjyrë) — që i shton direkt në HTML, në vend që të shkruash CSS vetë. Bootstrap është një tjetër i njohur.

Template engines

Motorët e shablloneve

Një motor shablloni fut të dhëna në HTML në server: {{ emri }} bëhet „Arta“. Jinja (Python), Blade (PHP), Twig, EJS dhe Handlebars janë shembuj. Kështu ndërtoheshin pothuajse të gjitha faqet para SPA-ve.

The cascade & inheritance

Kaskada dhe trashëgimia në CSS

Kur disa rregulla CSS prekin të njëjtin element, fiton ai me specifitet më të lartë, ose i fundit i shkruar. Disa veti (ngjyra, fonti) trashëgohen nga prindi. !important e kalon gjithçka — përdore rrallë.

Types of hosting

Llojet e hostimit

Hostim i përbashkët (i lirë, për WordPress), VPS (server virtual që e menaxhon vetë), platforma (Vercel, Render — publikim automatik), hostim statik (GitHub Pages, Netlify) dhe cloud (AWS). Zgjidh sipas projektit.

Typography in CSS

Tipografia në CSS

Teksti i lexueshëm ka madhësi të mjaftueshme (16px+), lartësi rreshti rreth 1.5, gjatësi rreshti 60–75 karaktere dhe kontrast të mirë. font-weight, letter-spacing dhe text-wrap: balance e bëjnë më të bukur.

UI (User Interface)

Ndërfaqja e përdoruesit

UI-ja është gjithçka me të cilën përdoruesi ndërvepron në ekran: butonat, menytë, ngjyrat, shkronjat. Një UI e mirë është e qartë dhe e këndshme për syrin.

UI component libraries

Libraritë e komponentëve

Libraritë e komponentëve — si MUI, shadcn/ui ose Chakra — të japin butona, formularë, meny dhe dritare të gatshme, të dizajnuara mirë dhe të qasshme. Në vend që t'i ndërtosh vetë, i merr dhe i përshtat me ngjyrat e tua.

URL

Adresë interneti

URL-ja është adresa e plotë e një faqeje ose skedari në internet, si https://example.com/kontakt. Ajo tregon protokollin (https), domenin dhe faqen e saktë që kërkon.

URL encoding

Kodimi i URL-ve

URL-të s'mund të kenë hapësira ose shkronja si ë direkt — kodohen me %: hapësira bëhet %20, ë bëhet %C3%AB. Në JavaScript përdor encodeURIComponent() kur fut tekst të përdoruesit në URL.

User agent

User-Agent është header-i ku shfletuesi tregon kush është (Chrome në Android, Safari në iPhone…). Mos e përdor për të dalluar pajisjet — më mirë kontrollo nëse veçoria ekziston (feature detection).

UX (User Experience)

Përvoja e përdoruesit

UX-i është ndjesia që ka përdoruesi kur përdor një aplikacion: a e gjen lehtë atë që kërkon, a është i shpejtë, a e ngatërron. UI-ja është si duket, UX-i është si ndihet.

Vercel & Netlify

Vercel-i dhe Netlify-ja janë platforma që e publikojnë faqen tënde direkt nga GitHub-i: sa herë bën push, faqja ndërtohet dhe del live vetë, me HTTPS dhe CDN. Kanë plan falas që mjafton për projektet personale — ky fjalor jeton në Vercel.

View Transitions API

View Transitions API krijon animacione të buta mes dy gjendjeve ose faqeve — p.sh. një foto që „fluturon“ nga lista te faqja e detajeve — me pak CSS dhe pa librari.

Viewport meta tag

Meta-etiketa viewport

Meta-etiketa viewport i thotë telefonit ta shfaqë faqen në gjerësinë e vërtetë të ekranit, në vend që ta zvogëlojë si faqe kompjuteri. Pa të, edhe CSS-ja responsive s'punon si duhet në telefon.

Visual hierarchy & web design basics

Hierarkia vizuale

Dizajni i mirë e drejton syrin: titujt më të mëdhenj, butoni kryesor më i dukshëm, hapësirë e mjaftueshme mes elementeve, pak ngjyra dhe shkronja të qëndrueshme. Kur gjithçka është e theksuar, asgjë s'është.

WCAG

WCAG janë udhëzimet ndërkombëtare për aksesueshmërinë e web-it, me nivele A, AA dhe AAA. Akti Europian i Aksesueshmërisë (2025) i kërkon shumë faqeve të BE-së të plotësojnë nivelin AA.

Web analytics

Analitika e faqes

Analitika e faqes mat sa njerëz e vizitojnë faqen tënde, nga vijnë, cilat faqe lexojnë dhe sa kohë qëndrojnë. Mjete si Google Analytics, Plausible ose Vercel Analytics t'i tregojnë në grafikë — mos harro privatësinë dhe pëlqimin e cookie-ve.

Web fonts

Shkronjat për ueb

Web fonts janë shkronja që faqja i shkarkon nga interneti, që të duket njësoj në çdo pajisje — p.sh. nga Google Fonts. Për shqipen, zgjidh shkronja që i mbështesin plotësisht ë dhe ç; ky fjalor përdor Inter.

Web performance (Lighthouse)

Shpejtësia e faqes

Performanca e ueb-it është sa shpejt hapet dhe reagon një faqe. Lighthouse-i (te DevTools i Chrome-it) e mat dhe të jep pikë nga 0 deri në 100, bashkë me këshilla — p.sh. foto më të vogla ose më pak JavaScript.

Web server

Serveri web

Një server web është programi që pret kërkesa HTTP dhe kthen faqe, imazhe ose JSON. Mund të shërbejë skedarë statikë (Nginx, Apache) ose të ekzekutojë kodin tënd (Node, Python, PHP).

Web servers (Nginx, Apache)

Serverët ueb

Nginx-i dhe Apache-ja janë programet që rrinë në server dhe u dërgojnë faqet vizitorëve kur i kërkojnë. Nginx-i shpesh përdoret edhe si „reverse proxy“: i pret kërkesat dhe ia kalon aplikacionit tënd Node ose Python.

Web standards (W3C, WHATWG)

Standardet e web-it

HTML-ja dhe API-të e shfletuesve përcaktohen nga WHATWG, CSS-ja nga W3C, dhe JavaScript-i nga TC39. Kështu e njëjta faqe punon në Chrome, Firefox dhe Safari.

WebGL & WebGPU

WebGL dhe WebGPU i japin shfletuesit qasje te karta grafike për 3D, lojëra dhe vizualizime — dhe WebGPU edhe për llogaritje AI. Three.js dhe Babylon.js i bëjnë të lehta për t'u përdorur.

Webhook

Webhook-u është kur një shërbim i dërgon vetë një njoftim serverit tënd sa herë ndodh diçka — p.sh. GitHub-i i thotë Vercel-it „ka një push të ri“. Në vend që ti të pyesësh vazhdimisht, të njoftojnë ata.

WebRTC

WebRTC lejon thirrje video, audio dhe ndarje skedarësh direkt mes dy shfletuesve, pa kaluar çdo gjë nga serveri. Google Meet dhe Discord në web e përdorin.

Website builders (Wix, Squarespace, Framer)

Ndërtuesit e faqeve

Wix, Squarespace, Framer dhe Webflow të lejojnë të ndërtosh faqe me tërheqje e lëshim, pa kod. Ideale për biznese të vogla; programuesit ndërtojnë kur duhen veçori të personalizuara ose performancë më e mirë.

Website launch checklist

Lista para publikimit të faqes

Para publikimit: HTTPS, titull dhe meta description për çdo faqe, favicon, faqe 404, imazhe të optimizuara, test në telefon, aksesueshmëri bazë, sitemap dhe Search Console, analitikë, dhe lidhje pa gabime.

Website vs web app

Faqe dhe aplikacion ueb

Faqja e internetit (website) kryesisht të jep informacion për ta lexuar — si një blog ose faqja e një restoranti. Aplikacioni ueb (web app) të lejon të bësh diçka — Gmail-i, Google Docs, ky fjalor me kërkim dhe karta. Kufiri mes tyre shpesh është i paqartë.

WebSocket

WebSocket-i mban të hapur një lidhje të vazhdueshme mes shfletuesit dhe serverit, që të dy të dërgojnë mesazhe kur të duan — pa pritur një kërkesë. Përdoret për chat-e, lojëra online dhe rezultate live.

What happens when you type a URL

Çfarë ndodh kur shkruan një adresë

Shfletuesi gjen IP-në e domenit përmes DNS-së, hap lidhje TCP dhe TLS (HTTPS), dërgon kërkesë HTTP, serveri kthen HTML, dhe shfletuesi shkarkon CSS, JS e imazhe, ndërton DOM-in dhe e vizaton faqen. Pyetje klasike intervistash!

Wireframe & mockup

Skica e faqes

Wireframe-i është një skicë e thjeshtë bardh e zi e një faqeje — kutia për menynë, për fotot, për tekstin — pa ngjyra dhe pa detaje. Mockup-i është versioni i plotë vizual. Nisesh me wireframe që t'i rregullosh idetë shpejt.

z-index & stacking

z-index dhe shtresat

z-index vendos cili element del sipër kur mbivendosen (modale, menu, njoftime). Punon vetëm me elementë të pozicionuar, dhe „stacking context“ mund ta bëjë të çuditshëm — shkak klasik i „pse s'del sipër?!“.