Web
Si ndërtohen faqet dhe aplikacionet që hap në shfletues. · 203 terma
::before & ::after
Pseudo-elementetPseudo-elementet ::before dhe ::after shtojnë përmbajtje dekorative para ose pas një elementi vetëm me CSS, pa e prekur HTML-në — p.sh. një ikonë, një vijë ose thonjëza. Gjithmonë kërkojnë vetinë content.
<a> link
Lidhje (<a>)Etiketa <a> krijon një lidhje që të çon në një faqe tjetër, në një pjesë të së njëjtës faqe, ose hap një email. Adresa vendoset te atributi href. Lidhjet janë ato që e bëjnë ueb-in „rrjet“.
<audio> & <video>
<video> dhe <audio> luajnë media direkt në faqe pa plugin. Me controls shfaqen butonat; <track> shton titra. Edhe butoni „Dëgjo“ i këtij fjalori përdor audio të shfletuesit.
<div>
<div> është një „kuti“ e zakonshme në HTML që përdoret për t'i grupuar elementet dhe për t'i stiluar me CSS. Vetë nuk ka ndonjë kuptim të veçantë — prandaj, kur ekziston një etiketë semantike (si <nav> ose <footer>), përdor atë.
<img> image
Foto (<img>)Etiketa <img> vendos një foto në faqe: src tregon ku ndodhet fotoja, alt përshkruan çfarë tregon ajo — për lexuesit e ekranit dhe për rastin kur fotoja s'ngarkohet. <img> s'ka etiketë mbyllëse.
<input> & <button>
Fushë dhe buton<input> është fusha ku përdoruesi shkruan ose zgjedh diçka — tekst, email, fjalëkalim, datë, kuti zgjedhjeje — sipas atributit type. <button> është butoni që e klikon për të dërguar formularin ose për të nisur një veprim.
<label>
Çdo fushë formulari duhet të ketë një <label> të lidhur me for="id". Lexuesit e ekranit e lexojnë, dhe klikimi mbi tekst e fokuson fushën — e rëndësishme për aksesueshmëri dhe për telefona.
Absolute vs relative URLs & paths
Adresat absolute dhe relativeNjë adresë absolute ka gjithçka (https://fjalori.dev/css/stil.css); një relative niset nga faqja aktuale (css/stil.css, ../foto.png). /css/stil.css niset nga rrënja e domenit. Ngatërrimi i tyre prish lidhjet dhe imazhet.
Accessibility
AksesueshmëriAksesueshmëria do të thotë që faqen ta përdorë kushdo — edhe njerëzit që nuk shohin mirë, që përdorin vetëm tastierën ose një lexues ekrani. Kontrasti i mirë, teksti alternativ për fotot dhe butonat e qartë janë hapat e parë.
Alt text
Teksti alternativ i imazheveAtributi alt përshkruan çfarë tregon imazhi — për njerëzit që përdorin lexues ekrani, kur imazhi s'ngarkohet, dhe për Google. Imazhet dekorative marrin alt="" (bosh).
API
Ndërfaqe programimiAPI-ja është një mënyrë e paracaktuar që dy programe të flasin me njëri-tjetrin. Njëri program dërgon një kërkesë sipas rregullave të API-së dhe merr një përgjigje, pa pasur nevojë të dijë si punon tjetri nga brenda.
API versioning
Versionimi i API-veKur API-ja ndryshon në mënyrë që prish klientët e vjetër, krijo një version të ri (/api/v2) dhe mbaje të vjetrin për ca kohë. Kështu aplikacionet mobile të vjetra s'prishen papritur.
ARIA attributes
Atributet ARIAAtributet ARIA (aria-label, aria-hidden, role) u japin informacion shtesë lexuesve të ekranit që përdorin njerëzit me shikim të dobët — p.sh. çfarë bën një buton që ka vetëm ikonë. Rregulli i parë: përdor HTML semantike kur mundesh, ARIA vetëm kur s'mjafton.
Backend
Pjesa e pasmeBackend-i është pjesa e aplikacionit që punon „prapa skenës“, zakonisht në një server. Ai ruan të dhënat, kontrollon fjalëkalimet dhe vendos çfarë t'i dërgohet frontend-it.
Backgrounds & gradients
Sfondet dhe gradientëtbackground mund të jetë ngjyrë, imazh ose gradient: linear-gradient(to right, #6a11cb, #2575fc) krijon kalim të butë mes ngjyrave pa asnjë imazh.
BEM naming
Emërtimi BEMBEM (Block__Element--Modifier) është mënyrë emërtimi i klasave CSS që shmang përplasjet: .karta, .karta__titulli, .karta--e-theksuar. Kodi CSS bëhet më i parashikueshëm në projekte të mëdha.
Borders & border-radius
Kufijtë dhe qoshet e rrumbullakëtaborder vizaton një vijë rreth elementit, border-radius ia rrumbullakos qoshet (50% e bën rreth), dhe outline është vija e fokusit — mos e hiq pa e zëvendësuar, se e prish navigimin me tastierë.
box-shadow & border-radius
Hijet dhe qoshet e rrumbullakëtaborder-radius i rrumbullakos qoshet e një elementi (me 50% bëhet rreth), ndërsa box-shadow i shton hije, që të duket sikur „ngrihet“ nga faqja. Janë dy nga vetitë më të përdorura për butona dhe karta moderne.
Breadcrumbs
Gjurmët e navigimitBreadcrumbs janë rreshti i vogël në krye të faqes si „Kreu / Java / HashSet“, që të tregon ku je dhe të lejon të kthehesh një nivel prapa me një klik. E sheh edhe në këtë fjalor, sipër çdo termi.
Browser
ShfletuesShfletuesi është programi me të cilin hap faqet e internetit, si Chrome, Firefox ose Safari. Ai e merr HTML-në, CSS-në dhe JavaScript-in nga serveri dhe i kthen në faqen që sheh dhe klikon.
Browser & JavaScript engines
Motorët e shfletuesveÇdo shfletues ka një motor që vizaton faqet (Blink te Chrome/Edge, WebKit te Safari, Gecko te Firefox) dhe një motor JavaScript (V8, JavaScriptCore, SpiderMonkey). V8 ekzekuton edhe Node.js-in.
Browser compatibility
Përputhshmëria me shfletuesitJo çdo shfletues i mbështet të gjitha veçoritë e reja të HTML-së, CSS-së dhe JavaScript-it njëkohësisht. Faqja caniuse.com të tregon ku punon secila veçori, që ta dish nëse mund ta përdorësh pa problem për të gjithë vizitorët.
Browser extensions
Shtesat e shfletuesitShtesat (si bllokuesit e reklamave ose password manager-ët) janë faqe të vogla web me HTML, CSS dhe JS dhe një skedar manifest.json, me leje të veçanta për të ndryshuar faqet ose shfletuesin.
Building a portfolio website
Ndërtimi i faqes portofolProjekti i parë ideal: një faqe personale me emrin, një përshkrim të shkurtër, 3–4 projekte me foto dhe lidhje (GitHub + demo), dhe mënyrë kontakti. E publikon falas në GitHub Pages ose Vercel.
Bundle size
Madhësia e paketës JavaScriptSa më shumë JavaScript, aq më ngadalë hapet faqja — sidomos në telefona. Kontrollo madhësinë me një „bundle analyzer“, hiq libraritë e panevojshme dhe ngarko pjesët e rralla vetëm kur duhen.
Cache
Memorie e përkohshmeCache-i është një vend ku ruhen përkohësisht gjërat që përdoren shpesh, që herën tjetër të merren më shpejt. P.sh. shfletuesi i ruan fotot e një faqeje, që të mos i shkarkojë sërish çdo herë.
Can I use
caniuse.com të tregon cilët shfletues e mbështesin një veçori CSS ose JavaScript dhe nga cili version. Kontrolloje para se të përdorësh diçka shumë të re.
Canonical URLs
Adresat kanonikeKur e njëjta faqe ka disa adresa (me/pa www, me parametra), <link rel="canonical"> i tregon Google-it cila është „zyrtarja“, që të mos e ndajë renditjen mes kopjeve.
Canvas (<canvas>)
Etiketa <canvas> është një „pëlhurë“ bosh në faqe ku vizaton me JavaScript — forma, grafikë, animacione dhe lojëra 2D. Ndryshe nga SVG-ja, vizatimi përbëhet nga piksele.
Centering in CSS
Qendërzimi në CSS„Si ta qendërzoj një div?“ — shakaja më e vjetër e CSS-së. Sot është e lehtë: display: grid; place-items: center; ose me flexbox: justify-content dhe align-items: center.
class vs id
class dhe idclass dhe id janë atribute për t'i emërtuar elementet, që t'i stilosh me CSS ose t'i gjesh me JavaScript. Një id duhet të jetë unik në faqe (vetëm një element), ndërsa e njëjta class mund të përdoret te sa elemente të duash.
Client
KlientKlienti është pajisja ose programi që i kërkon diçka serverit — zakonisht shfletuesi yt ose një aplikacion në telefon. Klienti pyet, serveri përgjigjet.
Client-side rendering (CSR)
Vizatimi në anën e klientitTe CSR, serveri dërgon një HTML pothuajse bosh dhe JavaScript-i ndërton faqen në shfletues. Interaktiv dhe i shpejtë pas ngarkimit, por faqja e parë vonon dhe është më e vështirë për SEO. Kështu punojnë SPA-të klasike.
CMS (WordPress)
Sistem për menaxhimin e përmbajtjesNjë CMS (Content Management System) si WordPress-i të lejon të krijosh dhe ndryshosh përmbajtjen e një faqeje — artikuj, foto, faqe — pa shkruar kod, përmes një paneli. Një pjesë e madhe e faqeve në internet janë ndërtuar me WordPress.
Code splitting
Ndarja e koditNë vend që të ngarkohet i gjithë JavaScript-i i aplikacionit menjëherë, ndahet në copa — p.sh. një për çdo faqe — dhe secila ngarkohet vetëm kur hapet ajo faqe. Faqja e parë hapet shumë më shpejt.
Colour contrast
Kontrasti i ngjyraveTeksti duhet të ketë kontrast të mjaftueshëm me sfondin — të paktën 4.5:1 sipas WCAG — që ta lexojnë njerëzit me shikim të dobët ose në diell. Teksti gri i çelur mbi të bardhë është gabim i shpeshtë.
Component
KomponentKomponenti është një pjesë e vogël dhe e ripërdorshme e ndërfaqes, si një buton, një kartë produkti ose një menu. Framework-et si React e ndërtojnë gjithë faqen duke bashkuar komponentë.
Compression (gzip, Brotli)
Ngjeshja (gzip, Brotli)Serveri mund t'i ngjeshë HTML, CSS dhe JS para se t'i dërgojë — shpesh deri në 70–80% më të vegjël. Shfletuesi i hap vetë. Brotli ngjesh më mirë se gzip. Shumica e hosteve e bëjnë automatikisht.
Console
KonsolaKonsola është vendi ku programi shkruan mesazhe për programuesin. Në shfletues e hap me F12; me console.log() (JS) ose print() (Python) sheh çfarë vlere ka diçka — mjeti numër një për debug.
Contact forms
Formularët e kontaktitNjë formular kontakti ka zakonisht emrin, email-in dhe mesazhin; në server (ose me një shërbim si EmailJS ose Formspree) mesazhi të vjen në email. Mos harro validimin dhe mbrojtjen nga spam-i.
Container queries
Media queries shikojnë gjerësinë e ekranit; container queries shikojnë gjerësinë e prindit të elementit. Kështu një kartë përshtatet vetë, qoftë në një kolonë të ngushtë apo në një të gjerë.
Cookie
Cookie-t janë copa të vogla informacioni që një faqe i ruan në shfletuesin tënd, p.sh. që je i kyçur ose çfarë ke në shportë. Kur kthehesh, faqja i lexon dhe të „mban mend“.
Cookie consent (GDPR)
Pëlqimi për cookieNë Evropë, ligjet e privatësisë si GDPR-ja kërkojnë që faqet të pyesin para se të ruajnë cookie gjurmuese ose të mbledhin të dhëna personale. Prandaj shumë faqe shfaqin një banner „Prano / Refuzo“. Analitika pa cookie, si ajo e këtij fjalori, s'ka nevojë për të.
Core Web Vitals (LCP, INP, CLS)
Google mat përvojën e faqes me tre numra: LCP (sa shpejt shfaqet pjesa kryesore), INP (sa shpejt reagon ndaj klikimeve) dhe CLS (sa „kërcen“ faqja gjatë ngarkimit). Ndikojnë edhe në renditjen në kërkim.
Critical rendering path
Rruga kritike e vizatimitHapat që bën shfletuesi para se të shfaqë diçka: lexon HTML-në (DOM), CSS-në (CSSOM), i bashkon, llogarit pozicionet (layout) dhe vizaton (paint). CSS-ja dhe skriptet „bllokuese“ e vonojnë shfaqjen e parë.
CSS
CSS-ja është gjuha që i jep pamje faqes: ngjyrat, shkronjat, madhësitë, hapësirat dhe si rreshtohen elementet në ekran. HTML-ja thotë „ky është titull“, CSS-ja thotë „titulli të jetë i kuq dhe i madh“.
CSS animations & keyframes
Animacionet në CSSMe @keyframes përshkruan hapat e një animacioni (nga 0% në 100%) dhe me animation e lidh me elementin — pa JavaScript. Për efekte të thjeshta mjafton transition; për lëvizje të përsëritura, animation.
CSS box model
Modeli i kutisë në CSSNë CSS çdo element është një kuti me katër shtresa: përmbajtja, padding (hapësira brenda), border (korniza) dhe margin (hapësira jashtë, deri te elementet e tjera). Kur diçka del më e madhe se ç'prisje, zakonisht faji është te këto.
CSS colours (hex, rgb)
Ngjyrat në CSSNë CSS ngjyrat shkruhen me emër (red), me kod hex (#c8323c), me rgb(200, 50, 60) ose me hsl. Kodi hex tregon sa të kuqe, të gjelbër dhe blu ka ngjyra, nga 00 deri në ff.
CSS frameworks (Bootstrap, Bulma)
Framework-et e CSSBootstrap dhe të ngjashmit japin komponentë të gatshëm (butona, menu, rrjetë kolonash) me klasa si btn btn-primary. Shpejt për të filluar; Tailwind ka marrë sot shumë nga popullariteti i tyre.
CSS functions (calc, clamp, min, max)
Funksionet e CSScalc(100% - 2rem) llogarit madhësi; clamp(1rem, 4vw, 2rem) jep një madhësi që rritet me ekranin por brenda kufijve — ideal për tekste që përshtaten pa media queries.
CSS Grid
CSS Grid është mënyra më e fuqishme për të ndërtuar paraqitje me rreshta dhe kolona njëkohësisht — p.sh. një galeri fotosh ose kartat e kategorive në këtë fjalor. Flexbox-i është për një drejtim; Grid-i për dy.
CSS nesting
Ndërthurja në CSSCSS moderne lejon ndërthurjen e rregullave si te Sass: brenda .karta { } mund të shkruash & h2 { } ose &:hover { }. Më pak përsëritje, pa nevojë për preprocesor.
CSS reset / normalize
Çdo shfletues ka stilet e veta të paracaktuara — margjina, madhësi titujsh — që ndryshojnë pak nga njëri te tjetri. Një CSS reset i fshin ose i barazon këto, që faqja jote të duket njësoj kudo dhe të nisësh nga zero.
CSS selector
Përzgjedhës CSSPërzgjedhësi CSS tregon cilave elemente u vlen një stil: h1 për të gjithë titujt, .karta për elementet me klasën „karta“, #kreu për elementin me id „kreu“.
CSS specificity
Specifiteti në CSSKur dy rregulla CSS i japin të njëjtit element stile të ndryshme, fiton ai më specifik: një #id mund më shumë se një .klasë, dhe një .klasë më shumë se një tag. Nëse janë njësoj, fiton ai që shkruhet më poshtë. !important i kapërcen të gjitha — por përdore rrallë.
CSS transform
Transformimet në CSStransform e lëviz (translate), e rrotullon (rotate), e zmadhon (scale) ose e anon një element, pa i prekur elementet përreth. Bashkë me transition, krijon efekte të lëmuara — p.sh. një kartë që zmadhohet pak kur kalon mausi sipër.
CSS transitions & animations
Tranzicionet dhe animacionet në CSSTranzicionet i bëjnë ndryshimet në CSS të ndodhin butë — p.sh. një buton që e ndërron ngjyrën ngadalë kur kalon mausi sipër. Animacionet me @keyframes i lëvizin elementet vetë, pa pritur veprim nga përdoruesi.
CSS units (px, rem, %)
Njësitë në CSSNjësitë në CSS tregojnë sa i madh është diçka: px janë piksele fikse, rem është në raport me madhësinë bazë të shkronjave (mirë për aksesueshmëri), % është në raport me elementin prind, vh/vw me madhësinë e ekranit.
CSS variables
Variablat në CSSVariablat në CSS të lejojnë ta ruash një vlerë — p.sh. ngjyrën kryesore — në një vend të vetëm dhe ta përdorësh kudo me var(). Kur do ta ndryshosh, e ndryshon vetëm një herë. Kështu punon edhe pamja e errët e këtij fjalori.
Dark mode
Pamja e errëtDark mode është versioni i errët i një faqeje: sfond i errët dhe tekst i çelët, më i këndshëm natën. Faqja e di çfarë preferon pajisja përmes prefers-color-scheme në CSS. Ky fjalor e ka — butoni me hënë lart djathtas.
defer & async scripts
Ngarkimi i skripteve (defer, async)Një <script> i zakonshëm në <head> e ndalon leximin e faqes derisa të shkarkohet. Me defer, skripti shkarkohet në sfond dhe ekzekutohet pasi HTML-ja është gati; me async, ekzekutohet sapo shkarkohet.
Deploy
PublikimDeploy do të thotë ta marrësh aplikacionin nga kompjuteri yt dhe ta vendosësh në një server, që ta përdorin edhe të tjerët përmes internetit. Pas deploy-it, faqja jote ka një adresë që mund t'ua dërgosh shokëve.
Designing a good REST API
Projektimi i një API-je të mirëRregulla të mira: emra burimesh në shumës (/nxenesit/5), metodat HTTP për veprimet (GET lexon, POST krijon, DELETE fshin), kode statusi të sakta, gabime në JSON të qartë dhe faqosje për lista të gjata.
DevTools (Inspect)
Mjetet e zhvilluesitDevTools janë mjetet e fshehura në çdo shfletues (F12 ose klikim i djathtë → Inspect) ku sheh HTML-në dhe CSS-në e çdo faqeje, i ndryshon live, lexon gabimet në konsolë dhe sheh çdo kërkesë që bën faqja. Janë miku më i mirë i një programuesi ueb.
display (CSS)
Vetia display vendos si sillet një element në faqe: block e zë gjithë rreshtin (si <div>), inline rri brenda tekstit (si <span>), none e fsheh plotësisht, ndërsa flex dhe grid hapin mënyrat moderne të rreshtimit.
DOM
DOM-i është mënyra si shfletuesi e organizon faqen HTML në kujtesë — si një pemë elementesh. Me JavaScript mund ta lexosh dhe ta ndryshosh këtë pemë, dhe faqja ndryshon menjëherë para syve.
Domain
DomenDomeni është emri i lehtë për t'u mbajtur mend i një faqeje interneti, si google.com ose wikipedia.org. Pa domene, do të duhej të mbaje mend numra të gjatë (adresa IP) për çdo faqe.
Edge functions
Funksionet në skaj (edge)Funksionet „edge“ ekzekutohen në serverët e CDN-së më afër përdoruesit (p.sh. në Milano për ty), jo në një server të vetëm larg. Shumë të shpejta për ridrejtime, personalizim dhe autentikim.
Endpoint
Endpoint-i është një adresë e caktuar e një API-je ku mund të dërgosh kërkesa, p.sh. /studentet ose /moti. Çdo endpoint ka punën e vet: njëri jep listën e studentëve, tjetri shton një student të ri.
Error pages (404, 500)
Faqet e gabimeveNjë faqe 404 e mirë i thotë përdoruesit qartë se faqja s'u gjet dhe i jep rrugëdalje: kërkim, lidhje te kryefaqja. Faqja 500 kërkon falje dhe s'tregon kurrë detaje të brendshme të gabimit.
Favicon
Favicon-i është ikona e vogël që shfaqet në skedën e shfletuesit, te faqet e ruajtura dhe në ekranin e telefonit. Ikona e kuqe „ë“ e këtij fjalori është favicon-i i tij.
fetch()
fetch() është funksioni i JavaScript-it për të marrë ose dërguar të dhëna në internet pa e rifreskuar faqen — p.sh. nga një API. Kthen një Promise, sepse përgjigjja vjen pas pak.
Figma
Figma-ja është mjeti më i përdorur për të dizajnuar faqe dhe aplikacione para se t'i programosh. Punon në shfletues, disa njerëz mund ta editojnë njëkohësisht, dhe programuesit marrin prej saj ngjyrat, madhësitë dhe hapësirat e sakta.
Flexbox
Flexbox është një mënyrë në CSS për t'i rreshtuar elementet në një rresht ose kolonë dhe për ta ndarë hapësirën mes tyre. Me pak rreshta CSS i qendërzon gjërat ose i vendos njëra pranë tjetrës.
Focus & keyboard navigation
Fokusi dhe navigimi me tastierëShumë njerëz e përdorin faqen vetëm me tastierë (Tab, Enter). Çdo element i klikueshëm duhet të jetë i arritshëm me Tab dhe të tregojë qartë kur është në fokus (:focus-visible). Përdor <button>, jo <div onclick>.
Form
FormularFormulari është pjesa e faqes ku përdoruesi shkruan ose zgjedh të dhëna dhe i dërgon — p.sh. kyçja, regjistrimi ose kërkimi. Të dhënat zakonisht i dërgohen serverit përmes një kërkese.
Form validation
Validimi i formularitValidimi i formularit kontrollon që përdoruesi i ka plotësuar fushat siç duhet para se ta dërgojë — p.sh. email-i ka @, fjalëkalimi është mjaft i gjatë. HTML-ja e bën vetë me required, type="email" dhe minlength, por serveri duhet të kontrollojë sërish.
Frontend
Pjesa e përparmeFrontend-i është pjesa e aplikacionit që përdoruesi e sheh dhe e prek: butonat, tekstet, ngjyrat, formularët. Zakonisht ndërtohet me HTML, CSS dhe JavaScript dhe punon brenda shfletuesit.
Frontend frameworks compared
Krahasimi i framework-eve frontendReact (më i përhapuri, fleksibël), Vue (i lehtë për t'u mësuar), Angular (i plotë, për ndërmarrje), Svelte (pak kod, shumë i shpejtë). Të gjithë ndërtojnë ndërfaqe me komponentë; mëso mirë njërin dhe të tjerët bëhen të lehtë.
Full stack
Full stack do të thotë të punosh si në frontend, ashtu edhe në backend — në pjesën që sheh përdoruesi dhe në atë prapa skenës. Një zhvillues full stack mund ta ndërtojë një aplikacion nga fillimi në fund.
Google Search Console
Search Console është mjeti falas i Google-it që tregon si e sheh faqen tënde: cilat faqe janë indeksuar, me çfarë fjalësh të gjejnë njerëzit, dhe gabimet. Atje dërgon sitemap-in dhe kërkon indeksim të faqeve të reja.
GraphQL
GraphQL-i është një mënyrë tjetër për të ndërtuar API, ku klienti kërkon saktë fushat që i duhen në një kërkesë të vetme — as më shumë, as më pak. E krijoi Facebook-u; është alternativë ndaj REST-it.
Hamburger menu & navbar
Menyja hamburgerNavbar-i është shiriti i navigimit në krye (ose në fund) të faqes me lidhjet kryesore. Në celular, ku s'ka vend, lidhjet fshihen pas një butoni me tri vija ☰ — menyja „hamburger“ — që hapet kur e prek.
Headings (<h1>–<h6>)
Titujt (<h1>–<h6>)Etiketat <h1> deri <h6> janë titujt e faqes, nga më i rëndësishmi te më i vogli. Çdo faqe duhet të ketë një <h1> kryesor; nëntitujt vijnë me radhë. Google-i dhe lexuesit e ekranit i përdorin për ta kuptuar strukturën.
Headless CMS
Një CMS „pa kokë“ (Strapi, Sanity, Contentful) menaxhon vetëm përmbajtjen dhe e jep përmes API-së; frontend-in e ndërton ti me çfarë të duash (React, Astro, aplikacion mobile).
Hiding elements (display, visibility, opacity)
Fshehja e elementevedisplay: none e heq plotësisht elementin; visibility: hidden e fsheh por e lë vendin bosh; opacity: 0 e bën të padukshëm por ende të klikueshëm. Klasa „visually-hidden“ e fsheh nga syri, por jo nga lexuesit e ekranit.
Hosting
HostimHostimi është shërbimi që ta mban faqen në një server që punon 24 orë në ditë, që kushdo ta hapë nga interneti. GitHub Pages ose Vercel ofrojnë hostim falas për projekte të vogla.
How form submission works
Si dërgohet një formularNjë <form> me action="/regjistrohu" dhe method="post" ia dërgon fushat serverit kur shtypet butoni, dhe faqja rifreskohet. Me JavaScript (fetch + preventDefault) e dërgon pa rifreskim.
How much does a website cost?
Sa kushton një faqe web?Një faqe statike mund të jetë pothuajse falas (domeni ~10–20 € në vit + hostim falas në Vercel/Netlify). WordPress në hostim të përbashkët kushton disa euro në muaj; aplikacionet me server dhe databazë më shumë.
HTML
HTML-ja është gjuha që përcakton strukturën dhe përmbajtjen e një faqeje interneti: titujt, paragrafët, fotot, lidhjet. Nuk është gjuhë programimi, por gjuhë shënjimi — i tregon shfletuesit çfarë është secila pjesë.
HTML attribute
Atribut HTMLAtributi është një informacion shtesë brenda etiketës hapëse, në formën emri="vlera" — p.sh. href te lidhjet, src dhe alt te fotot, class dhe id për stilim. Ai e plotëson ose e ndryshon sjelljen e elementit.
HTML document structure (<!DOCTYPE>, head, body)
Struktura e një faqeje HTMLÇdo faqe HTML ka të njëjtin skelet: <!DOCTYPE html> në krye, pastaj <html> me dy pjesë — <head> për informacionin që s'shihet (titulli, stilet, meta tag-et) dhe <body> për gjithçka që sheh përdoruesi.
HTML entities
Entitetet HTMLDisa karaktere kanë kuptim të veçantë në HTML (<, >, &), prandaj shkruhen si entitete: < > &. është hapësirë që s'ndahet, © është ©.
HTML input types
Llojet e fushave në HTML<input> ka shumë lloje: text, email, password, number, date, checkbox, radio, file, range, color. Lloji i duhur jep tastierën e duhur në telefon dhe validim falas nga shfletuesi.
HTML tables
Tabelat në HTMLMe <table> krijon tabela në faqe: <tr> është një rresht, <th> një qelizë titulli dhe <td> një qelizë e zakonshme. Përdori për të dhëna tabelare — orare, rezultate, çmime — jo për ta ndërtuar paraqitjen e faqes.
HTML tag & element
Etiketë dhe element HTMLEtiketa HTML është një fjalë brenda kllapave këndore, si <p> ose <h1>, që i tregon shfletuesit çfarë lloj përmbajtjeje vjen. Shumica vijnë në çifte — hapëse <p> dhe mbyllëse </p> — dhe bashkë me përmbajtjen në mes formojnë një element.
HTML validation
Validimi i HTML-sëShfletuesit janë shumë tolerantë ndaj HTML-së së gabuar, por kjo fsheh probleme. Validatori i W3C (validator.w3.org) gjen etiketat e pambyllura, atributet e gabuara dhe ID-të e përsëritura.
HTTP / HTTPS
HTTP-ja janë rregullat me të cilat shfletuesi dhe serveri flasin me njëri-tjetrin. HTTPS është versioni i sigurt: mesazhet enkriptohen që askush në mes të mos i lexojë — prandaj sheh një dry pranë adresës.
HTTP caching (Cache-Control, ETag)
Cache-i i HTTP-sëMe Cache-Control: max-age=31536000, shfletuesi e ruan skedarin një vit dhe s'e shkarkon sërish. ETag i lejon të pyesë „a ka ndryshuar?“ dhe të marrë 304 Not Modified. Skedarët me hash në emër (app.3f2a.js) ruhen përgjithmonë.
HTTP headers
Header-at e HTTP-sëHeader-at e HTTP-së janë informacione shtesë që udhëtojnë me çdo kërkesë dhe përgjigje — p.sh. Content-Type tregon nëse po dërgohet JSON apo HTML, Authorization mban token-in e hyrjes, Cache-Control vendos sa kohë ruhet përgjigja.
HTTP methods (GET, POST, PUT, DELETE)
Metodat HTTPMetodat HTTP tregojnë çfarë do të bësh me një kërkesë: GET merr të dhëna, POST dërgon diçka të re, PUT/PATCH ndryshon diçka ekzistuese, DELETE fshin. Janë „foljet“ e komunikimit mes klientit dhe serverit.
HTTP status codes
Kodet e statusit HTTPKodet e statusit janë numrat që serveri i kthen me çdo përgjigje: 200 — në rregull, 301 — u zhvendos, 404 — nuk u gjet, 500 — gabim në server. Shifra e parë tregon llojin: 2 sukses, 3 ridrejtim, 4 gabim i klientit, 5 gabim i serverit.
HTTP/2 & HTTP/3
HTTP/1.1 dërgonte një kërkesë në një kohë për çdo lidhje. HTTP/2 dërgon shumë njëkohësisht në një lidhje; HTTP/3 (mbi QUIC/UDP) është edhe më i shpejtë në rrjete të dobëta celulare. Shumica e faqeve i përdorin automatikisht.
HTTPS
HTTPS është HTTP i enkriptuar me TLS: askush mes teje dhe faqes s'mund të lexojë ose ndryshojë të dhënat. Dryni në shfletues e tregon. Sot çdo faqe duhet ta ketë — dhe me Let's Encrypt është falas.
Icons on the web (SVG icons)
Ikonat në webIkonat sot përdoren kryesisht si SVG (Lucide, Heroicons, Material Symbols) — të qarta në çdo madhësi dhe të ngjyrosshme me CSS. Ikonat pa tekst duhet të kenë aria-label për lexuesit e ekranit.
iframe
iframe-i është një „dritare“ brenda faqes që shfaq një faqe tjetër — p.sh. një video YouTube, një hartë Google ose një formular. E vendos me etiketën <iframe src="...">.
Image formats (JPG, PNG, WebP, SVG)
Formatet e fotoveFormati i fotos ndikon shumë në shpejtësinë e faqes: JPG për fotografi, PNG për imazhe me sfond transparent, SVG për ikona dhe logo, dhe WebP/AVIF — më të rejat — që janë shumë më të lehta me të njëjtën cilësi.
Image optimization
Optimizimi i imazheveImazhet janë zakonisht pjesa më e rëndë e faqes. Përdor formate moderne (WebP, AVIF), madhësinë e duhur (jo foto 4000px për një vend 400px), ngjeshje, dhe loading="lazy" për ato poshtë ekranit.
Infinite scroll vs pagination
Lëvizja e pafund kundrejt faqosjesInfinite scroll ngarkon më shumë përmbajtje kur arrin në fund (Instagram, TikTok); faqosja ndan në faqe me numra. Infinite scroll është i mirë për shfletim, por e vështirëson gjetjen e diçkaje dhe arritjen e footer-it.
Inline vs block elements
Elementet inline dhe blockElementet „block“ (div, p, h1) zënë gjithë gjerësinë dhe fillojnë në rresht të ri; „inline“ (span, a, strong) qëndrojnë brenda rreshtit të tekstit. inline-block i kombinon: brenda rreshtit, por me gjerësi dhe lartësi.
Jamstack
Jamstack (JavaScript, API, Markup) është mënyra e ndërtimit të faqeve si skedarë statikë të shpërndarë në CDN, me pjesët dinamike përmes API-ve. E shpejtë, e lirë dhe e sigurt — si ky fjalor.
JSON
JSON-i është një format teksti për të ruajtur dhe dërguar të dhëna, me çelësa dhe vlera brenda kllapave {}. E lexojnë lehtë si njerëzit, ashtu edhe kompjuteri — edhe ky fjalor i ruan termat në një skedar JSON!
label, select & textarea
Elementet e formularitPërveç <input>, formularët kanë <label> (teksti që tregon çfarë të shkruash, i lidhur me fushën përmes for), <select> me <option> për listë zgjedhjesh, dhe <textarea> për tekst të gjatë. Label-i i mirë e bën formularin të qasshëm.
Landing page
Faqe hyrëseLanding page-i është faqja ku „zbret“ vizitori — shpesh nga një reklamë ose kërkim — dhe që ka një qëllim të vetëm: ta bindë të regjistrohet, të blejë ose të provojë diçka. Zakonisht ka një titull të madh (hero), përfitime dhe një buton të qartë.
Lazy loading
Ngarkim i vonuarLazy loading do të thotë t'i ngarkosh fotot, videot ose pjesët e faqes vetëm kur përdoruesi po afrohet t'i shohë, jo të gjitha që në fillim. Faqja hapet më shpejt dhe kursehen të dhënat celulare.
Learning web development: a roadmap
Si ta mësosh zhvillimin webRruga e zakonshme: HTML → CSS (flexbox, grid, responsive) → JavaScript dhe DOM → Git dhe GitHub → një projekt i plotë → fetch dhe API → React (ose Vue) → TypeScript → backend me Node/Python. The Odin Project dhe freeCodeCamp janë falas.
Lighthouse & PageSpeed Insights
Lighthouse (te DevTools i Chrome-it) dhe PageSpeed Insights i japin faqes nota për performancë, aksesueshmëri, SEO dhe praktika të mira, me këshilla konkrete për përmirësim.
Lists (<ul>, <ol>)
Listat në HTMLHTML-ja ka dy lloje kryesore listash: <ul> për lista me pika (pa renditje) dhe <ol> për lista me numra (me renditje). Çdo element i listës futet në <li>. Edhe menytë e navigimit zakonisht janë <ul>.
localStorage
localStorage i lejon një faqeje të ruajë të dhëna të vogla në shfletuesin tënd, që mbeten edhe pasi e mbyll dhe e hap sërish. P.sh. ky fjalor mban mend nëse e zgjodhe pamjen e errët.
Login on the web: sessions vs tokens
Hyrja në web: sesione apo token-aDy mënyra kryesore: sesione (serveri mban mend kush je, shfletuesi ruan një cookie me ID) ose token-a (si JWT, që shfletuesi i dërgon në çdo kërkesë). Sesionet me cookie HttpOnly janë zakonisht më të sigurtat për faqe web.
Margin vs padding
Margin kundrejt paddingPadding është hapësira brenda kufirit të elementit (mes tekstit dhe kornizës); margin është hapësira jashtë tij (mes elementit dhe fqinjëve). Marginet vertikale mes dy elementeve ndonjëherë „shkrihen“ në një.
MDN Web Docs
MDN (developer.mozilla.org) është dokumentimi më i mirë falas për HTML, CSS dhe JavaScript, me shembuj dhe tabela përputhshmërie. Kur s'di diçka për web-in, fillo nga aty.
Media queries & breakpoints
Media queries dhe pikat e ndërprerjes@media (min-width: 768px) { ... } zbaton stile vetëm kur ekrani është të paktën aq i gjerë. „Breakpoints“ janë gjerësitë ku ndryshon layout-i (p.sh. 640, 768, 1024 px). Mund të kontrollosh edhe temën e errët ose printimin.
Meta tags (title, description)
Meta tag-etMeta tag-et janë rreshta në <head> që i japin informacion shfletuesit dhe Google-it për faqen: <title> është titulli në skedë dhe në rezultatet e kërkimit, ndërsa meta description është përshkrimi i shkurtër poshtë titullit.
Meta-frameworks (Next.js, Nuxt, SvelteKit)
Meta-framework-etNjë meta-framework ndërtohet mbi një framework UI dhe shton rrugëzim, vizatim në server, API dhe optimizime: Next.js (React), Nuxt (Vue), SvelteKit (Svelte), Astro (shumë). Zakonisht janë pika e nisjes për projekte të reja.
MIME types (Content-Type)
Llojet MIMEHeader-i Content-Type i tregon shfletuesit çfarë po merr: text/html, application/json, image/png. Po gaboi, shfletuesi mund ta shfaqë JSON-in si tekst ose të refuzojë një skript.
Minification
MinifikimMinifikimi heq nga kodi CSS dhe JavaScript gjithçka që s'i duhet kompjuterit — hapësirat, komentet, emrat e gjatë — që skedarët të jenë më të vegjël dhe faqja të ngarkohet më shpejt. Bëhet automatikisht gjatë build-it.
Mobile-first design
Dizajni që fillon nga telefoniProjekto fillimisht për ekranin e vogël të telefonit, pastaj zgjeroje për tablet dhe desktop me media queries. Shumica e vizitorëve sot vijnë nga telefoni — dhe të detyron të përqendrohesh te thelbi.
Modal & dialog
Dritarja modaleNjë modal është një dritare që del mbi faqe dhe e bllokon pjesën tjetër derisa ta mbyllësh — p.sh. „A je i sigurt që do ta fshish?“. HTML-ja ka elementin <dialog> që e bën këtë me qasshmëri të integruar.
npm
Npm-i është mjeti që instalon paketa JavaScript, njësoj si pip-i për Python. Me „npm install“ shkarkon librari nga një dyqan i madh online me miliona paketa falas.
Open Graph tags
Etiketat Open Graph janë meta-etiketa në <head> që i tregojnë WhatsApp-it, Facebook-ut dhe rrjeteve të tjera çfarë titulli, përshkrimi dhe fotoje të shfaqin kur dikush e ndan lidhjen tënde. Çdo faqe e këtij fjalori i ka.
overflow
overflow vendos çfarë ndodh kur përmbajtja s'nxë brenda kutisë së saj: visible (del jashtë), hidden (pritet), scroll ose auto (shfaqet shiriti i lëvizjes). Shumë probleme me „faqja lëviz anash në celular“ vijnë nga overflow-i.
Pagination & infinite scroll
FaqosjaKur ka shumë rezultate, s'i shfaq të gjitha njëherësh. Me pagination i ndan në faqe (1, 2, 3…), ndërsa me infinite scroll ngarkon më shumë vetë kur përdoruesi arrin në fund — si te Instagram-i.
position (CSS)
Vetia position vendos si pozicionohet një element: relative e lëviz pak nga vendi i vet, absolute e vendos saktë brenda prindit, fixed e mban në të njëjtin vend kur bën scroll, sticky e ngjit kur arrin te maja. z-index vendos cili del sipër kur mbivendosen.
PostCSS & Autoprefixer
PostCSS e përpunon CSS-në me plugin-e; Autoprefixer shton vetë prefikset -webkit- dhe -moz- që duhen për shfletues të vjetër. Tailwind punon mbi PostCSS.
prefers-reduced-motion
Disa njerëz ndihen keq nga animacionet e mëdha. Me @media (prefers-reduced-motion: reduce) i çaktivizon ose i zbut për ata që e kanë zgjedhur këtë në sistem. Një detaj i vogël aksesueshmërie me ndikim të madh.
Preload, prefetch & preconnect
„Resource hints“ i thonë shfletuesit të përgatitet herët: preload (shkarko menjëherë këtë font), preconnect (lidhu që tani me këtë server), prefetch (shkarko faqen tjetër që përdoruesi ka gjasa ta hapë).
Privacy on websites
Privatësia në faqet webÇdo faqe që mbledh të dhëna duhet një politikë privatësie të qartë; cookie-t e gjurmimit kërkojnë pëlqim në BE. Analitika pa cookie (Plausible, Vercel Analytics) e shmang shumicën e këtyre problemeve.
Progressive enhancement
Përmirësimi progresivNdërto fillimisht një faqe që punon për të gjithë (HTML i thjeshtë), pastaj shto CSS dhe JavaScript si përmirësime. Po dështoi JavaScript-i ose shfletuesi është i vjetër, faqja punon ende.
Pseudo-class (:hover)
Pseudo-klasëPseudo-klasa e stilon një element vetëm në një gjendje të caktuar — :hover kur kalon mausi sipër, :focus kur zgjidhet me tastierë, :first-child kur është i pari. Kështu butonat „reagojnë“ pa JavaScript.
PWA (Progressive Web App)
Aplikacion ueb progresivPWA-ja është një faqe ueb që sillet si aplikacion telefoni: mund ta „instalosh“ në ekranin kryesor, hapet pa shiritin e shfletuesit dhe mund të punojë edhe pa internet, falë një „service worker“.
Query parameters (?q=)
Parametrat e kërkimitParametrat e kërkimit janë pjesa e URL-së pas ?, në formën emri=vlera, të ndara me & — p.sh. ?qyteti=Prishtina&dita=sot. Përdoren për kërkime, filtra dhe faqe, pa e ndryshuar adresën kryesore.
Real-time web apps
Aplikacionet në kohë realeAplikacionet në kohë reale përditësohen menjëherë për të gjithë: chat, Google Docs, rezultatet live, lojërat online. Ndërtohen me WebSocket, SSE ose shërbime si Firebase, Supabase Realtime dhe Liveblocks.
Redirect (301, 302)
RidrejtimNjë redirect e dërgon vetë vizitorin nga një adresë te një tjetër. 301 do të thotë „u zhvendos përgjithmonë“ (dhe Google e kalon renditjen te adresa e re), ndërsa 302 do të thotë „përkohësisht“. Përdoret kur ndryshon domenin ose adresën e një faqeje.
Request
KërkesëKërkesa është mesazhi që klienti i dërgon serverit për të marrë ose dërguar diçka. Ajo ka adresën (URL), llojin e veprimit (GET për të marrë, POST për të dërguar) dhe ndonjëherë të dhëna.
Response
PërgjigjePërgjigjja është ajo që serveri ia kthen klientit pas një kërkese. Ka një kod statusi (200 = në rregull, 404 = nuk u gjet) dhe zakonisht të dhëna, si një faqe HTML ose JSON.
Responsive design
Dizajn i përshtatshëmDizajni responsive do të thotë që faqja përshtatet vetë me madhësinë e ekranit — duket mirë në telefon, në tablet dhe në kompjuter. Kjo bëhet kryesisht me CSS.
Responsive images (srcset)
Imazhet që përshtatenMe srcset i jep shfletuesit disa madhësi të së njëjtës foto, dhe ai zgjedh më të përshtatshmen për ekranin — telefoni s'shkarkon foton gjigante të desktopit.
REST API
REST-i është mënyra më e zakonshme për të ndërtuar API: çdo gjë ka adresën e vet (p.sh. /studentet/42) dhe përdoren metodat HTTP — GET për të lexuar, POST për të krijuar, PUT për të ndryshuar, DELETE për të fshirë. Të dhënat zakonisht dërgohen si JSON.
robots.txt
robots.txt është një skedar i vogël në rrënjën e sajtit që u tregon robotëve të motorëve të kërkimit (si ai i Google-it) cilat faqe mund t'i vizitojnë dhe ku ndodhet sitemap-i.
Routing
RrugëzimiRouting-u është mënyra si një aplikacion vendos çfarë të tregojë sipas adresës (URL): /term/api tregon termin API, /contact formularin e kontaktit. Ndodh në server ose, te SPA-të, në shfletues.
Same-origin policy
Politika e të njëjtës origjinëShfletuesi s'e lejon JavaScript-in e një faqeje të lexojë të dhëna nga një domen tjetër — përndryshe çdo faqe mund të lexonte email-in tënd. „Origjina“ = protokolli + domeni + porta. CORS e lejon në mënyrë të kontrolluar.
Sass (SCSS)
Sass-i është një „CSS me superfuqi“: shton variabla, rregulla brenda rregullave (nesting) dhe funksione, e pastaj kthehet në CSS të zakonshme për shfletuesin. Sot CSS-ja i ka marrë vetë shumë nga këto veçori.
Screen readers
Lexuesit e ekranitLexuesit e ekranit (VoiceOver, NVDA, TalkBack) ua lexojnë faqen me zë njerëzve që s'shohin. Mbështeten te HTML-ja semantike, alt-et, label-et dhe ARIA. Provoje faqen tënde me VoiceOver — është befasuese.
Scroll features in CSS
Veçoritë e lëvizjes në CSSscroll-behavior: smooth e bën lëvizjen te lidhjet e brendshme të butë; scroll-snap i ndal elementet bukur në një karusel; position: sticky e mban një header ose kolonë të dukshme gjatë lëvizjes.
Semantic HTML
HTML semantikHTML-ja semantike do të thotë të përdorësh etiketat që tregojnë kuptimin e përmbajtjes — <header>, <nav>, <main>, <article>, <footer> — në vend që të përdorësh <div> kudo. Kjo e ndihmon Google-in, lexuesit e ekranit dhe programuesit e tjerë ta kuptojnë faqen.
Sending email from websites
Dërgimi i email-eve nga faqjaFaqet dërgojnë email-e (konfirmim, rivendosje fjalëkalimi, kontakt) përmes shërbimeve si Resend, SendGrid, Postmark ose EmailJS. Konfiguro SPF, DKIM dhe DMARC te DNS-ja që të mos përfundojnë në spam.
SEO
Optimizim për motorët e kërkimitSEO janë hapat që e ndihmojnë faqen tënde të dalë më lart në Google. Tituj të qartë, përshkrime të mira dhe faqe të shpejta i ndihmojnë njerëzit të të gjejnë.
Server
ServerServeri është një kompjuter (ose program) që pret kërkesa dhe u kthen përgjigje kompjuterëve të tjerë. Kur hap një faqe interneti, shfletuesi yt ia kërkon faqen serverit dhe serveri ta dërgon.
Server-sent events (SSE) & polling
Ngjarjet nga serveri dhe pollingPër përditësime nga serveri: polling pyet çdo disa sekonda („ka diçka të re?“); SSE mban një lidhje të hapur ku serveri dërgon ngjarje (i përdorur për përgjigjet e AI-së që shfaqen fjalë pas fjale); WebSocket lejon komunikim në të dy drejtimet.
Single-page app (SPA)
Aplikacion me një faqeSPA-ja është një aplikacion ueb që ngarkon një faqe të vetme dhe pastaj e ndryshon përmbajtjen me JavaScript, pa e rifreskuar faqen — si Gmail-i, ose ky fjalor kur klikon nga një term te tjetri. Ndihet i shpejtë si një aplikacion telefoni.
Sitemap
Harta e faqesSitemap-i është një skedar XML me listën e të gjitha faqeve të një sajti, që Google-i t'i gjejë dhe t'i indeksojë më lehtë. Ky fjalor e krijon automatikisht nga terms.json në çdo build.
Slug
Slug-u është pjesa e lexueshme e një adrese që identifikon faqen — p.sh. te fjalori.dev/term/api, slug-u është „api“. Slug-ët e mirë janë të shkurtër, me shkronja të vogla, me viza në vend të hapësirave, dhe pa ë e ç.
Social login (Sign in with Google)
Hyrja me Google ose Apple„Hyr me Google/Apple/GitHub“ përdor OAuth/OpenID Connect: përdoruesi s'krijon fjalëkalim të ri, dhe faqja merr emrin dhe email-in. Libraritë si Auth.js, Clerk ose Supabase Auth e bëjnë të thjeshtë.
Spam protection for forms
Mbrojtja e formularëve nga spam-iFormularët publikë mbushen shpejt me spam nga robotët. Mbrojtjet: një fushë e fshehur „honeypot“ që e plotësojnë vetëm robotët, rate limiting, ose Cloudflare Turnstile / reCAPTCHA.
SSG, ISR & rendering strategies
Strategjitë e vizatimitSSG krijon faqet HTML një herë gjatë build-it (shumë të shpejta); SSR i krijon në çdo kërkesë; ISR i rikrijon herë pas here në sfond; CSR i ndërton në shfletues. Next.js, Astro dhe Nuxt të lejojnë t'i përziesh.
SSR vs CSR (rendering)
Renderimi në server dhe në shfletuesRenderimi është krijimi i HTML-së së faqes. Me SSR (në server) faqja vjen e gatshme nga serveri — e shpejtë dhe e mirë për Google-in. Me CSR (në shfletues) vjen bosh dhe e ndërton JavaScript-i. SSG-ja e krijon HTML-në një herë gjatë build-it — si ky fjalor.
Static site
Faqe statikeFaqja statike përbëhet nga skedarë të gatshëm — HTML, CSS, JavaScript — që serveri thjesht i dërgon, pa databazë dhe pa kod që ekzekutohet në server. Është e shpejtë, e sigurt dhe shpesh hostohet falas. Ky fjalor është faqe statike.
Structured data (schema.org)
Të dhënat e strukturuaraMe JSON-LD dhe fjalorin schema.org i tregon Google-it saktë çfarë ka faqja (artikull, recetë, produkt, pyetje), dhe ai mund të shfaqë „rezultate të pasura“ me yje, foto ose çmime.
SVG
SVG-ja është një format fotosh i shkruar me kod, me forma dhe vija në vend të pikselëve. Prandaj mbetet i mprehtë në çdo madhësi — ideal për logo dhe ikona. Logoja „{ë}“ e këtij fjalori është SVG.
Tailwind CSS
Tailwind CSS është një framework me qindra klasa të vogla të gatshme — si p-4 (hapësirë) ose text-red-600 (ngjyrë) — që i shton direkt në HTML, në vend që të shkruash CSS vetë. Bootstrap është një tjetër i njohur.
Template engines
Motorët e shablloneveNjë motor shablloni fut të dhëna në HTML në server: {{ emri }} bëhet „Arta“. Jinja (Python), Blade (PHP), Twig, EJS dhe Handlebars janë shembuj. Kështu ndërtoheshin pothuajse të gjitha faqet para SPA-ve.
The cascade & inheritance
Kaskada dhe trashëgimia në CSSKur disa rregulla CSS prekin të njëjtin element, fiton ai me specifitet më të lartë, ose i fundit i shkruar. Disa veti (ngjyra, fonti) trashëgohen nga prindi. !important e kalon gjithçka — përdore rrallë.
Types of hosting
Llojet e hostimitHostim i përbashkët (i lirë, për WordPress), VPS (server virtual që e menaxhon vetë), platforma (Vercel, Render — publikim automatik), hostim statik (GitHub Pages, Netlify) dhe cloud (AWS). Zgjidh sipas projektit.
Typography in CSS
Tipografia në CSSTeksti i lexueshëm ka madhësi të mjaftueshme (16px+), lartësi rreshti rreth 1.5, gjatësi rreshti 60–75 karaktere dhe kontrast të mirë. font-weight, letter-spacing dhe text-wrap: balance e bëjnë më të bukur.
UI (User Interface)
Ndërfaqja e përdoruesitUI-ja është gjithçka me të cilën përdoruesi ndërvepron në ekran: butonat, menytë, ngjyrat, shkronjat. Një UI e mirë është e qartë dhe e këndshme për syrin.
UI component libraries
Libraritë e komponentëveLibraritë e komponentëve — si MUI, shadcn/ui ose Chakra — të japin butona, formularë, meny dhe dritare të gatshme, të dizajnuara mirë dhe të qasshme. Në vend që t'i ndërtosh vetë, i merr dhe i përshtat me ngjyrat e tua.
URL
Adresë internetiURL-ja është adresa e plotë e një faqeje ose skedari në internet, si https://example.com/kontakt. Ajo tregon protokollin (https), domenin dhe faqen e saktë që kërkon.
URL encoding
Kodimi i URL-veURL-të s'mund të kenë hapësira ose shkronja si ë direkt — kodohen me %: hapësira bëhet %20, ë bëhet %C3%AB. Në JavaScript përdor encodeURIComponent() kur fut tekst të përdoruesit në URL.
User agent
User-Agent është header-i ku shfletuesi tregon kush është (Chrome në Android, Safari në iPhone…). Mos e përdor për të dalluar pajisjet — më mirë kontrollo nëse veçoria ekziston (feature detection).
UX (User Experience)
Përvoja e përdoruesitUX-i është ndjesia që ka përdoruesi kur përdor një aplikacion: a e gjen lehtë atë që kërkon, a është i shpejtë, a e ngatërron. UI-ja është si duket, UX-i është si ndihet.
Vercel & Netlify
Vercel-i dhe Netlify-ja janë platforma që e publikojnë faqen tënde direkt nga GitHub-i: sa herë bën push, faqja ndërtohet dhe del live vetë, me HTTPS dhe CDN. Kanë plan falas që mjafton për projektet personale — ky fjalor jeton në Vercel.
View Transitions API
View Transitions API krijon animacione të buta mes dy gjendjeve ose faqeve — p.sh. një foto që „fluturon“ nga lista te faqja e detajeve — me pak CSS dhe pa librari.
Viewport meta tag
Meta-etiketa viewportMeta-etiketa viewport i thotë telefonit ta shfaqë faqen në gjerësinë e vërtetë të ekranit, në vend që ta zvogëlojë si faqe kompjuteri. Pa të, edhe CSS-ja responsive s'punon si duhet në telefon.
Visual hierarchy & web design basics
Hierarkia vizualeDizajni i mirë e drejton syrin: titujt më të mëdhenj, butoni kryesor më i dukshëm, hapësirë e mjaftueshme mes elementeve, pak ngjyra dhe shkronja të qëndrueshme. Kur gjithçka është e theksuar, asgjë s'është.
WCAG
WCAG janë udhëzimet ndërkombëtare për aksesueshmërinë e web-it, me nivele A, AA dhe AAA. Akti Europian i Aksesueshmërisë (2025) i kërkon shumë faqeve të BE-së të plotësojnë nivelin AA.
Web analytics
Analitika e faqesAnalitika e faqes mat sa njerëz e vizitojnë faqen tënde, nga vijnë, cilat faqe lexojnë dhe sa kohë qëndrojnë. Mjete si Google Analytics, Plausible ose Vercel Analytics t'i tregojnë në grafikë — mos harro privatësinë dhe pëlqimin e cookie-ve.
Web fonts
Shkronjat për uebWeb fonts janë shkronja që faqja i shkarkon nga interneti, që të duket njësoj në çdo pajisje — p.sh. nga Google Fonts. Për shqipen, zgjidh shkronja që i mbështesin plotësisht ë dhe ç; ky fjalor përdor Inter.
Web performance (Lighthouse)
Shpejtësia e faqesPerformanca e ueb-it është sa shpejt hapet dhe reagon një faqe. Lighthouse-i (te DevTools i Chrome-it) e mat dhe të jep pikë nga 0 deri në 100, bashkë me këshilla — p.sh. foto më të vogla ose më pak JavaScript.
Web server
Serveri webNjë server web është programi që pret kërkesa HTTP dhe kthen faqe, imazhe ose JSON. Mund të shërbejë skedarë statikë (Nginx, Apache) ose të ekzekutojë kodin tënd (Node, Python, PHP).
Web servers (Nginx, Apache)
Serverët uebNginx-i dhe Apache-ja janë programet që rrinë në server dhe u dërgojnë faqet vizitorëve kur i kërkojnë. Nginx-i shpesh përdoret edhe si „reverse proxy“: i pret kërkesat dhe ia kalon aplikacionit tënd Node ose Python.
Web standards (W3C, WHATWG)
Standardet e web-itHTML-ja dhe API-të e shfletuesve përcaktohen nga WHATWG, CSS-ja nga W3C, dhe JavaScript-i nga TC39. Kështu e njëjta faqe punon në Chrome, Firefox dhe Safari.
WebGL & WebGPU
WebGL dhe WebGPU i japin shfletuesit qasje te karta grafike për 3D, lojëra dhe vizualizime — dhe WebGPU edhe për llogaritje AI. Three.js dhe Babylon.js i bëjnë të lehta për t'u përdorur.
Webhook
Webhook-u është kur një shërbim i dërgon vetë një njoftim serverit tënd sa herë ndodh diçka — p.sh. GitHub-i i thotë Vercel-it „ka një push të ri“. Në vend që ti të pyesësh vazhdimisht, të njoftojnë ata.
WebRTC
WebRTC lejon thirrje video, audio dhe ndarje skedarësh direkt mes dy shfletuesve, pa kaluar çdo gjë nga serveri. Google Meet dhe Discord në web e përdorin.
Website builders (Wix, Squarespace, Framer)
Ndërtuesit e faqeveWix, Squarespace, Framer dhe Webflow të lejojnë të ndërtosh faqe me tërheqje e lëshim, pa kod. Ideale për biznese të vogla; programuesit ndërtojnë kur duhen veçori të personalizuara ose performancë më e mirë.
Website launch checklist
Lista para publikimit të faqesPara publikimit: HTTPS, titull dhe meta description për çdo faqe, favicon, faqe 404, imazhe të optimizuara, test në telefon, aksesueshmëri bazë, sitemap dhe Search Console, analitikë, dhe lidhje pa gabime.
Website vs web app
Faqe dhe aplikacion uebFaqja e internetit (website) kryesisht të jep informacion për ta lexuar — si një blog ose faqja e një restoranti. Aplikacioni ueb (web app) të lejon të bësh diçka — Gmail-i, Google Docs, ky fjalor me kërkim dhe karta. Kufiri mes tyre shpesh është i paqartë.
WebSocket
WebSocket-i mban të hapur një lidhje të vazhdueshme mes shfletuesit dhe serverit, që të dy të dërgojnë mesazhe kur të duan — pa pritur një kërkesë. Përdoret për chat-e, lojëra online dhe rezultate live.
What happens when you type a URL
Çfarë ndodh kur shkruan një adresëShfletuesi gjen IP-në e domenit përmes DNS-së, hap lidhje TCP dhe TLS (HTTPS), dërgon kërkesë HTTP, serveri kthen HTML, dhe shfletuesi shkarkon CSS, JS e imazhe, ndërton DOM-in dhe e vizaton faqen. Pyetje klasike intervistash!
Wireframe & mockup
Skica e faqesWireframe-i është një skicë e thjeshtë bardh e zi e një faqeje — kutia për menynë, për fotot, për tekstin — pa ngjyra dhe pa detaje. Mockup-i është versioni i plotë vizual. Nisesh me wireframe që t'i rregullosh idetë shpejt.
z-index & stacking
z-index dhe shtresatz-index vendos cili element del sipër kur mbivendosen (modale, menu, njoftime). Punon vetëm me elementë të pozicionuar, dhe „stacking context“ mund ta bëjë të çuditshëm — shkak klasik i „pse s'del sipër?!“.