Java

Gjuha që mësohet shumë në shkolla e fakultete dhe që përdorin bankat, Android-i dhe kompanitë e mëdha. · 202 terma

@RestController (Spring)

Në Spring Boot, një klasë me @RestController i trajton kërkesat HTTP: @GetMapping("/terma") lidh një adresë me një metodë, dhe objekti që kthen shndërrohet vetë në JSON.

2D arrays in Java

Vargjet dydimensionale në Java

Një varg dydimensional në Java (int[][]) është varg vargjesh — çdo rresht mund të ketë edhe gjatësi tjetër. E lexon me m[rreshti][kolona] dhe e kalon me dy cikle të ndërthurura.

Abstract class

Klasë abstrakte

Klasa abstrakte është një klasë „gjysmë e gatshme“ që s'mund të përdoret direkt për të krijuar objekte — shërben si bazë për klasa të tjera, që duhet t'i plotësojnë metodat e saj abstrakte.

Activities (Android)

Activity-t në Android

Në aplikacionet Android të shkruara në Java ose Kotlin, çdo ekran është një Activity me metoda si onCreate(), onPause() dhe onResume() që thërriten kur ekrani shfaqet, fshihet ose rikthehet.

Android Studio

Android Studio-ja është IDE-ja zyrtare e Google-it për të ndërtuar aplikacione Android me Java ose Kotlin. Ka emulator telefoni, që ta shohësh aplikacionin tënd duke punuar pa pasur nevojë për telefon të vërtetë.

Annotations (@)

Anotacione

Anotacionet janë shënime me @ që u japin informacion shtesë kompajlerit ose framework-eve — p.sh. @Override, @Test ose @GetMapping te Spring-u. Vetë s'e ndryshojnë kodin, por mjetet i lexojnë dhe veprojnë sipas tyre.

Anonymous classes

Klasat anonime

Një klasë anonime krijohet dhe përdoret në të njëjtin vend, pa emër — p.sh. new Runnable() { ... }. Para Java 8 ishin mënyra kryesore për callback-e; sot lambda-t i zëvendësojnë shpesh.

application.properties / application.yml

Spring Boot-i i lexon cilësimet nga application.properties ose application.yml: porta e serverit, adresa e databazës, nivelet e log-ut. Me „profiles“ ke cilësime të ndryshme për dev dhe production.

ArrayIndexOutOfBoundsException

Ky gabim ndodh kur kërkon një pozicion që s'ekziston — p.sh. v[5] në një varg me 5 elemente (indekset shkojnë 0–4). Shpesh vjen nga një cikël me <= në vend të <.

ArrayList

ArrayList-i është një listë në Java që rritet dhe zvogëlohet vetë — mund të shtosh dhe të heqësh elemente kur të duash, ndryshe nga vargu i thjeshtë. Është struktura që përdoret më shpesh në Java.

Arrays (Java)

Vargjet në Java

Vargu në Java ka madhësi fikse që e cakton kur e krijon, dhe mban vetëm vlera të të njëjtit tip. Nëse të duhet një listë që rritet, përdor ArrayList.

Arrays class (Java)

Klasa Arrays

Klasa Arrays ka mjete për vargjet e zakonshme: Arrays.sort() i rendit, Arrays.toString() i shfaq bukur, Arrays.fill() i mbush, Arrays.asList() i kthen në listë.

assert (Java)

assert kushti : "mesazh"; kontrollon diçka që s'duhet të ndodhë kurrë. Si parazgjedhje është i fikur — e ndez me java -ea. Për hyrjen e përdoruesit përdor if dhe përjashtime.

AtomicInteger & atomics

AtomicInteger

AtomicInteger është një numër që mund ta rrisin shumë thread-e njëkohësisht pa gabime dhe pa synchronized — incrementAndGet() ndodh i plotë, pa ndërprerje.

Bean Validation (@Valid, @NotNull)

Validimi në Spring

Me anotacione si @NotBlank, @Email dhe @Size te fushat, dhe @Valid te kontrolleri, Spring-u i kontrollon vetë të dhënat që vijnë dhe kthen gabim nëse s'janë të vlefshme.

BigDecimal & BigInteger

double-i s'i ruan saktë numrat dhjetorë (0.1 + 0.2 ≠ 0.3), prandaj për para përdoret BigDecimal. BigInteger mban numra të plotë pafundësisht të mëdhenj, që s'nxënë në long.

break & continue (Java)

break e ndal ciklin menjëherë, continue kalon te përsëritja tjetër. Për të dalë nga dy cikle njëherësh përdor një etiketë (labeled break).

BufferedReader (fast input)

BufferedReader lexon tekst rresht pas rreshti dhe është shumë më i shpejtë se Scanner — prandaj përdoret në gara programimi dhe për skedarë të mëdhenj.

build.gradle(.kts)

build.gradle (ose build.gradle.kts me Kotlin) përshkruan një projekt Gradle: plugin-et, varësitë dhe detyrat e ndërtimit. Është standardi në Android dhe shumë projekte të reja Java.

Builder pattern

Modeli Builder

Builder-i të ndihmon të krijosh objekte me shumë fusha opsionale hap pas hapi, në mënyrë të lexueshme: new Pica.Builder().madhesia("e madhe").djathe(true).build(). Lombok-u e krijon vetë me @Builder.

Casting in Java

Konvertimi i tipit në Java

Casting-u e kthen një vlerë nga një tip në tjetrin duke e shkruar tipin në kllapa: (int) 9.7 jep 9 — pjesa pas presjes humbet. Me objektet, casting-u e trajton një Kafshe si Qen, por dështon gjatë ekzekutimit nëse s'është vërtet qen.

char in Java

Tipi char në Java

Një char në Java mban një karakter të vetëm në thonjëza të njëfishta: 'A'. Në fakt është një numër (kodi Unicode), prandaj 'A' + 1 jep 66. Klasa Character ka metoda si isDigit() dhe toUpperCase().

Checked vs unchecked exceptions

Përjashtimet e kontrolluara dhe të pakontrolluara

Në Java, përjashtimet „checked“ (si IOException) duhet patjetër t'i kapësh ose t'i deklarosh me throws — kompajleri të detyron. Ato „unchecked“ (RuntimeException, si NullPointerException) zakonisht tregojnë gabime në kod dhe s'je i detyruar t'i kapësh.

Checkstyle, SpotBugs & PMD

Këto mjete e analizojnë kodin Java: Checkstyle kontrollon stilin, SpotBugs dhe PMD gjejnë gabime të mundshme (null-e, burime të pambyllura), Error Prone i kap gjatë kompajlimit.

ClassCastException

ClassCastException ndodh kur provon ta konvertosh një objekt në një tip që s'është — p.sh. një Mace në Qen. Kontrolloje më parë me instanceof.

Classpath

Classpath-i është lista e dosjeve dhe skedarëve JAR ku JVM-ja kërkon klasat. Kur del ClassNotFoundException, zakonisht diçka mungon nga classpath-i. Maven dhe Gradle e menaxhojnë vetë.

Collections framework (List, Set, Map)

Koleksionet në Java

Collections framework-u është grupi i strukturave të gatshme të të dhënave në Java: List (me renditje, si ArrayList), Set (pa dublikata, si HashSet) dhe Map (çelës–vlerë, si HashMap). Zgjedh atë që i përshtatet punës.

Collections utility methods

Metodat ndihmëse të Collections

Klasa Collections ka metoda të gatshme për lista: reverse(), shuffle(), max(), min(), frequency(), dhe unmodifiableList() që e mbron listën nga ndryshimet.

Collections.sort & List.sort

Collections.sort(lista) ose lista.sort(null) e rendit një listë në vend. Për renditje me rregull tjetër, jep një Comparator — p.sh. lista.sort(Comparator.reverseOrder()).

Collectors (groupingBy, joining)

Collectors e mbledhin rezultatin e një stream-i: toList(), joining(", "), toMap(), dhe groupingBy() që grupon sipas një fushe — si GROUP BY në SQL.

Comparable & Comparator

Që Java t'i rendisë objektet e tua, duhet ta dijë si t'i krahasojë. Me Comparable (compareTo) i jep klasës një renditje „natyrale“; me Comparator krijon renditje të tjera — sipas notës, emrit, moshës.

CompletableFuture

CompletableFuture është mënyra e Java-s për punë asinkrone: nis një punë në sfond dhe lidh hapat e tjerë me thenApply() dhe thenAccept() — si Promise-at e JavaScript-it.

Composition over inheritance

Kompozimi në vend të trashëgimisë

Në vend që të trashëgosh nga një klasë (Vetura „është“ Motor?), shpesh është më mirë ta mbash si fushë (Vetura „ka“ Motor). Kodi bëhet më fleksibël dhe më i lehtë për t'u ndryshuar.

Concurrent collections (ConcurrentHashMap)

Koleksionet për shumë thread-e

Kur disa thread-e përdorin të njëjtën koleksion, HashMap-i i zakonshëm mund të prishet. ConcurrentHashMap, CopyOnWriteArrayList dhe BlockingQueue janë ndërtuar për këtë dhe janë të sigurta.

ConcurrentModificationException

Ky gabim ndodh kur ndryshon një listë (shton ose heq) ndërsa e kalon me for-each. Zgjidhje: përdor Iterator.remove(), removeIf(), ose krijo një listë të re.

Constructor

Konstruktor

Konstruktori është një metodë e veçantë që ekzekutohet automatikisht kur krijon një objekt të ri me new. Përdoret për t'i dhënë objektit vlerat fillestare. Në Java ka të njëjtin emër me klasën.

Copying arrays (Arrays.copyOf, clone)

Kopjimi i vargjeve në Java

b = a s'e kopjon vargun — të dy tregojnë te i njëjti. Për kopje të vërtetë përdor Arrays.copyOf(a, a.length), a.clone() ose System.arraycopy().

Custom exceptions (Java)

Përjashtimet e tua në Java

Mund të krijosh përjashtimet e tua duke trashëguar nga Exception ose RuntimeException — p.sh. BilancMungonException. Emri i qartë e bën gabimin të kuptueshëm menjëherë.

Date & Calendar (legacy)

Datat e vjetra në Java

java.util.Date dhe Calendar janë klasat e vjetra për data, të vështira dhe të ndryshueshme (muajt fillojnë nga 0!). Në kod të ri përdor gjithmonë java.time (LocalDate, LocalDateTime).

Default (package-private) access

Qasja e paracaktuar në Java

Kur s'shkruan public, private ose protected, një klasë ose metodë Java është „package-private“: e dukshme vetëm brenda të njëjtës paketë. Shumë fillestarë e harrojnë këtë nivel të katërt.

do-while loop

Cikli do-while

Cikli do-while e ekzekuton bllokun të paktën një herë dhe vetëm pastaj e kontrollon kushtin. Është i dobishëm kur duhet të pyesësh diçka të paktën një herë — p.sh. një meny që shfaqet derisa përdoruesi zgjedh „Dil“.

Eclipse & NetBeans

Eclipse dhe NetBeans janë IDE falas për Java, të përdorura shumë në shkolla e fakultete para se IntelliJ-i të bëhej më i popullarizuar. Kanë plotësim kodi, debugger dhe mbështetje për Maven.

Enhanced for loop (for-each)

Cikli for-each në Java kalon nëpër çdo element të një vargu ose liste pa u marrë me indekse: for (String emri : emrat). Është mënyra më e lexueshme kur të duhen vetëm vlerat.

enum in Java

enum në Java

Një enum në Java është një tip me një listë të fiksuar vlerash me emër — p.sh. ditët e javës. Ndryshe nga shumë gjuhë, enum-et e Java-s mund të kenë fusha dhe metoda.

equals() & hashCode()

equals() vendos kur dy objekte janë „të njëjtë“ sipas vlerës, dhe hashCode() jep një numër për to që përdorin HashMap dhe HashSet. Rregulli i artë: po e mbishkrove equals(), mbishkruaj edhe hashCode() — përndryshe HashMap-i s'i gjen objektet.

Exception chaining (cause)

Zinxhiri i gabimeve

Kur kap një gabim dhe hedh një tjetër, ia jep të parin si „shkak“: throw new RuntimeException("S'u ruajt", e). Në stack trace sheh „Caused by:“ — dhe s'e humbet arsyen e vërtetë.

Exceptions in Java

Përjashtimet në Java

Java-ja i trajton gabimet me exceptions: kodin e rrezikshëm e fut në try, gabimin e kap në catch. Disa exception-e janë „checked“ — kompajleri të detyron t'i trajtosh ose t'i deklarosh me throws.

ExecutorService & thread pools

Në vend që të krijosh thread-e me dorë, ExecutorService mban një grup thread-esh gati (thread pool) dhe ua shpërndan punët. Kur mbaron, e mbyll me shutdown().

Factory pattern

Modeli Factory

Një „factory“ është një metodë që krijon objekte për ty dhe vendos cilin tip të krijojë — p.sh. Pagesa.krijo("karte") kthen PagesaMeKarte. Kodi që e përdor s'ka nevojë ta dijë klasën e saktë.

Files & Path (java.nio)

Skedarët në Java

Mënyra moderne për skedarët në Java është java.nio: Path.of("notat.txt") tregon skedarin, dhe Files.readAllLines() ose Files.writeString() e lexojnë dhe shkruajnë me një rresht.

final

Fjala final në Java do të thotë „s'ndryshon më“: një variabël final s'mund të marrë vlerë të re (si const në JavaScript), një metodë final s'mund të mbishkruhet, dhe një klasë final s'mund të trashëgohet.

Flyway & Liquibase

Flyway dhe Liquibase menaxhojnë migrimet e databazës në projektet Java: çdo ndryshim është një skedar SQL me numër (V1__krijo_tabelat.sql), dhe zbatohen me radhë kur nis aplikacioni.

Functional interfaces (Function, Predicate)

Interfejsat funksionalë

Interfejsi funksional ka vetëm një metodë abstrakte, prandaj mund ta zëvendësosh me një lambda. Java ka të gatshëm Function (merr e kthen), Predicate (kthen true/false), Supplier (jep) dhe Consumer (merr).

Garbage collection in Java

Pastruesi i memories në Java

Java-ja e liron vetë memorien e objekteve që s'i përdor më askush, me një „garbage collector“ (si G1 ose ZGC). S'ke pse shkruan free() — por objektet që i mban gabimisht në lista të gjata s'lirohen kurrë.

Generics (<T>)

Gjenerikët

Gjenerikët të lejojnë të shkruash klasa dhe metoda që punojnë me çdo tip, duke e treguar tipin brenda kllapave < > — p.sh. ArrayList<String> mban vetëm tekste. Kështu kompajleri i kap gabimet që herët.

Generics wildcards (? extends, ? super)

Wildcard-et te gjenerikët

List<? extends Number> pranon listë Integer-ash ose Double-sh (vetëm për lexim), ndërsa List<? super Integer> pranon vende ku mund të shkruash Integer-a. Rregulli PECS: Producer Extends, Consumer Super.

getOrDefault & merge (Map)

Map-et kanë metoda që kursejnë shumë kod: getOrDefault() jep vlerë rezervë, merge() numëron elegant, computeIfAbsent() krijon listën nëse mungon.

Getters & setters

Metodat get dhe set

Getter-ët dhe setter-ët janë metoda të thjeshta për ta lexuar (getEmri()) dhe ndryshuar (setEmri()) një fushë private. Kështu klasa i vendos vetë rregullat — p.sh. mosha s'mund të jetë negative.

GraalVM & native images

GraalVM

GraalVM mund ta kompajlojë një aplikacion Java paraprakisht në një program vendas („native image“) që niset në milisekonda dhe përdor pak memorie — ideal për serverless dhe kontejnerë.

Gson

Gson-i është libraria e Google-it për JSON në Java: toJson() e kthen objektin në JSON dhe fromJson() anasjelltas. E thjeshtë dhe shumë e përdorur në Android.

HashMap

HashMap-i ruan çifte çelës–vlerë në Java, si dictionary-ja në Python: e gjen vlerën shumë shpejt sipas çelësit. P.sh. emri i nxënësit → nota.

HashSet

HashSet-i është një Set në Java: ruan vlera unike, pa dublikata dhe pa renditje të caktuar. Kontrolli nëse diçka ekziston (contains) është shumë i shpejtë.

Hello World in Java

Programi i parë në Java

Programi i parë në Java: një klasë me metodën main që shfaq një tekst. Ruaje si Pershendetje.java, kompajloje me javac dhe ekzekutoje me java — ose direkt me java Pershendetje.java.

HikariCP (connection pool)

HikariCP është „pishina e lidhjeve“ që Spring Boot-i e përdor si parazgjedhje: mban gati disa lidhje me databazën dhe i ripërdor, që çdo kërkesë të mos humbasë kohë duke hapur një lidhje të re.

How HashMap works inside

Si punon HashMap nga brenda

HashMap-i e ndan memorien në „kova“: hashCode() i çelësit vendos në cilën kovë shkon, dhe equals() e gjen saktë brenda kovës. Kur mbushet rreth 75% (load factor), e dyfishon madhësinë.

Immutable collections (List.of)

Koleksionet e pandryshueshme

List.of(), Set.of() dhe Map.of() krijojnë koleksione që s'ndryshojnë — po provove add(), merr UnsupportedOperationException. Të sigurta për t'u ndarë dhe për konstante.

Immutable objects

Objektet e pandryshueshme në Java

Një objekt i pandryshueshëm s'ndryshon pasi krijohet: fushat janë private final dhe s'ka setter-a. String-u, record-et dhe LocalDate janë të tilla. Janë të sigurta për t'u ndarë mes thread-eve.

import in Java

import të lejon të përdorësh klasa nga paketa të tjera pa e shkruar emrin e plotë: import java.util.List; Klasat e java.lang (String, Math, System) importohen vetvetiu.

Inheritance in Java (extends)

Trashëgimia në Java

Me extends, një klasë Java trashëgon fushat dhe metodat e një klase tjetër dhe mund t'u shtojë të tijat. Java lejon vetëm një prind për klasë, por shumë interfejsa.

Initializer blocks (static { })

Blloqet e inicializimit

Një bllok static { ... } ekzekutohet një herë kur ngarkohet klasa — p.sh. për të mbushur një tabelë konstante. Blloqet pa static ekzekutohen sa herë krijohet një objekt, para konstruktorit.

Inner & static nested classes

Klasat e brendshme në Java

Në Java mund të deklarosh një klasë brenda një tjetre. Një klasë e brendshme (inner) lidhet me një objekt të klasës së jashtme dhe ia sheh fushat; një static nested class s'ka nevojë për objekt të jashtëm.

instanceof

instanceof kontrollon nëse një objekt është i një lloji (klase) të caktuar, ose i një klase që e trashëgon atë. Kthen true ose false, dhe përdoret shpesh para se ta trajtosh objektin si atë lloj.

Integer == pitfall (cache -128..127)

Kurthi i Integer ==

Kur krahason dy Integer me ==, rezultati varet nga vlera: për -128 deri në 127 Java-ja ripërdor të njëjtat objekte (true), por për 128 krijon objekte të reja (false)! Krahasoji gjithmonë me equals().

Integer overflow

Tejmbushja e numrit

Integer overflow ndodh kur një numër bëhet më i madh se sa mund të mbajë tipi i tij. Një int në Java mban deri rreth 2.1 miliardë; po ta kalosh, numri „kthehet“ në negativ pa asnjë paralajmërim. Për numra të mëdhenj përdor long.

IntelliJ IDEA

IntelliJ IDEA është IDE-ja më e përdorur për Java: të sugjeron kod, t'i gjen gabimet ndërsa shkruan dhe të ndihmon ta rregullosh projektin. Versioni Community është falas; Eclipse dhe NetBeans janë alternativa të tjera.

Intents (Android)

Intent-et në Android

Një Intent është mesazhi që në Android hap një ekran tjetër, një aplikacion tjetër (kamerën, hartat) ose ndan diçka. Me putExtra() i dërgon të dhëna ekranit të ri.

Interface vs abstract class

Interfejsi apo klasa abstrakte

Një klasë mund të zbatojë shumë interfejsa, por të trashëgojë vetëm një klasë abstrakte. Përdor interfejsin për të përshkruar çfarë di të bëjë diçka (Krahasueshme), dhe klasën abstrakte kur do të ndash kod dhe fusha të përbashkëta.

Interfaces in Java (implements)

Interfejsat në Java

Në Java, një interface thotë çfarë metodash duhet të ketë një klasë, dhe klasa e premton këtë me implements. Një klasë mund të zbatojë shumë interfejsa, dhe interfejsat mund të kenë edhe metoda default me trup.

Iterator

Iterator

Iterator-i është një objekt që të lejon të kalosh nëpër elementet e një koleksioni një nga një, me hasNext() dhe next(). Është i dobishëm kur duhet të heqësh elemente gjatë kalimit, gjë që me for-each shkakton gabim.

Jackson (JSON in Java)

Jackson-i është libraria më e përdorur për JSON në Java: ObjectMapper e kthen një objekt në JSON dhe JSON-in në objekt. Spring Boot e përdor vetë kur kthen të dhëna nga API.

Jakarta EE (Java EE)

Jakarta EE (dikur Java EE) është grupi i standardeve të Java-s për aplikacione të mëdha korporative: servlet-e, JPA, CDI, REST. Spring dhe Quarkus përdorin shumë prej tyre.

JAR file

Skedar JAR

Skedari JAR (Java ARchive) është një paketë e vetme që i mbledh të gjitha klasat dhe burimet e një programi Java — si një ZIP. Një JAR i ekzekutueshëm niset me java -jar programi.jar në çdo kompjuter që ka Java.

Java

Java-ja është një gjuhë programimi e njohur dhe e rreptë, që përdoret shumë në shkolla e fakultete, në aplikacione Android dhe në sisteme të mëdha të bankave e kompanive. Pavarësisht emrit, s'ka lidhje me JavaScript-in.

Java applets (history)

Applet-et e Java-s

Dikur, programet e vogla Java („applets“) ekzekutoheshin brenda shfletuesit. Për arsye sigurie u hoqën krejt — sot për web përdoret JavaScript-i. I përmendin ende librat e vjetër shkollorë.

Java HttpClient

Që nga Java 11, java.net.http.HttpClient bën kërkesa HTTP pa librari shtesë — sinkrone ose async — për të marrë të dhëna nga API-të.

Java is pass-by-value

Java kalon gjithmonë me vlerë

Java i kalon gjithmonë parametrat me vlerë. Për objektet, kopjohet „adresa“ — prandaj metoda mund ta ndryshojë objektin (p.sh. lista.add()), por s'mund ta bëjë variablën tënde të tregojë te një objekt tjetër.

Java modules (module-info.java)

Modulet në Java

Që nga Java 9, një projekt mund të ndahet në module me skedarin module-info.java, që thotë çfarë i duhet (requires) dhe çfarë u tregon të tjerëve (exports). Përdoren kryesisht në projekte të mëdha.

Java naming conventions

Rregullat e emërtimit në Java

Në Java, klasat shkruhen PascalCase (LlogariBankare), metodat dhe variablat camelCase (llogaritMesataren), konstantet UPPER_SNAKE_CASE (MAX_NXENES) dhe paketat me shkronja të vogla (dev.fjalori).

Java source files & class names

Skedarët Java dhe emrat e klasave

Në Java, një klasë public duhet të jetë në një skedar me të njëjtin emër: class Nxenes → Nxenes.java. Gabimi „class X is public, should be declared in a file named X.java“ vjen pikërisht nga kjo.

Java versions (8, 11, 17, 21)

Versionet e Java-s

Java del me version të ri çdo 6 muaj, por kompanitë përdorin kryesisht versionet LTS (me mbështetje të gjatë): 8, 11, 17, 21 dhe 25. Java 8 solli lambda-t; versionet e reja sollën var, record-et dhe switch-in modern.

java.time (LocalDate, LocalDateTime)

Datat në Java

Paketa java.time punon me data dhe orë: LocalDate.now() jep datën e sotme, plusDays() shton ditë, dhe ChronoUnit.DAYS.between() numëron ditët mes dy datave.

javac

javac është kompajleri i Java-s: e kthen skedarin .java në skedar .class me bytecode, që pastaj e ekzekuton me java. Që nga Java 11, java Main.java e kompajlon dhe e nis direkt programin me një skedar.

Javadoc

Javadoc-u janë komentet e veçanta /** ... */ sipër klasave dhe metodave, që përshkruajnë çfarë bëjnë, parametrat dhe vlerën kthyese. Prej tyre krijohet automatikisht dokumentacion HTML, dhe IDE-ja i shfaq kur kalon mausi sipër.

javap (looking at bytecode)

javap të tregon çfarë ka brenda një skedari .class — metodat, fushat dhe, me -c, vetë bytecode-in. I dobishëm për të kuptuar çfarë bën kompajleri me kodin tënd.

JDBC

JDBC-ja është mënyra bazë si Java flet me një databazë SQL: hap një lidhje, dërgon query me PreparedStatement dhe lexon rezultatet me ResultSet. JPA dhe Spring Data ndërtohen mbi të.

JDK & JRE

JDK-ja (Java Development Kit) është paketa që e instalon për të shkruar programe Java: përmban kompajlerin javac, JVM-në dhe mjete të tjera. JRE-ja është vetëm pjesa që duhet për t'i ekzekutuar programet. Si fillestar, instalo një JDK, p.sh. OpenJDK.

JIT compiler (HotSpot)

Kompajleri JIT

JVM-ja fillimisht e interpreton bytecode-in, pastaj kompajleri JIT (Just-In-Time) i kthen pjesët që përdoren më shpesh në kod makine të optimizuar. Prandaj programet Java shpejtohen pasi „ngrohen“.

JMH (benchmarking)

JMH është mjeti zyrtar për të matur saktë shpejtësinë e kodit Java. JVM-ja optimizon kodin gjatë ekzekutimit, prandaj matjet e thjeshta me currentTimeMillis shpesh gënjejnë.

JNI (Java Native Interface)

JNI i lejon Java-s të thërrasë kod të shkruar në C ose C++ — p.sh. për shpejtësi ose për të përdorur një librari vendase. Java-ja e re ka „Foreign Function & Memory API“ si alternativë më të sigurt.

JPA & Hibernate

JPA-ja dhe Hibernate-i janë mënyra standarde në Java për të punuar me databazën përmes objekteve (ORM): e shënon një klasë me @Entity, dhe ata e kthejnë vetë në tabelë dhe i shkruajnë query-të SQL.

JPA relationships (@OneToMany, @ManyToOne)

Lidhjet në JPA

Në JPA, lidhjet mes tabelave shkruhen me anotacione: @ManyToOne (shumë nxënës në një klasë), @OneToMany (një klasë ka shumë nxënës), @ManyToMany. Hibernate-i i kthen në çelësa të huaj.

JPQL & @Query

JPQL është si SQL, por me emrat e klasave dhe fushave Java në vend të tabelave: SELECT n FROM Nxenes n WHERE n.nota = 5. Me @Query e shkruan direkt mbi një metodë repository.

JShell

JShell-i (që nga Java 9) të lejon të shkruash kod Java në terminal dhe të shohësh rezultatin menjëherë, pa klasë dhe pa main. Shkëlqyeshëm për të provuar diçka të shpejtë.

JUnit

JUnit-i është libraria më e njohur për të shkruar teste në Java. E shënon një metodë me @Test dhe i kontrollon rezultatet me assertEquals — IDE-ja i ekzekuton të gjitha dhe të tregon me jeshile ose me të kuqe cilat kaluan.

JVM (Java Virtual Machine)

Makina virtuale e Java-s

JVM-ja është programi që e ekzekuton kodin Java. Kodi yt përkthehet në bytecode, dhe JVM-ja e ekzekuton atë në çdo sistem — Windows, Mac apo Linux. Kjo është arsyeja e motos së Java-s: „Shkruaje një herë, ekzekutoje kudo.“

JVM memory flags (-Xmx, -Xms)

Cilësimet e memories së JVM-së

Me -Xmx2g i thua JVM-së sa memorie maksimale mund të përdorë, dhe me -Xms sa të fillojë. Në kontejnerë, JVM-ja moderne e lexon vetë kufirin e memories.

Labeled break & continue

break dhe continue me etiketë

Në cikle të ndërthurura, break i zakonshëm del vetëm nga cikli i brendshëm. Me një etiketë (jashtë:) mund të dalësh nga cikli i jashtëm direkt: break jashtë;.

Lambda expressions (Java)

Shprehjet lambda në Java

Lambda-t në Java (që nga Java 8) janë funksione të shkurtra pa emër, të shkruara me shigjetën -> — p.sh. n -> n * 2. Përdoren shumë me stream-et, me forEach dhe për renditje.

Legacy collections (Vector, Stack, Hashtable)

Koleksionet e vjetra

Vector, Stack dhe Hashtable janë koleksionet e para të Java-s, të ngadalta sepse sinkronizojnë çdo veprim. Në kod të ri përdor ArrayList, ArrayDeque dhe HashMap.

length vs length() vs size()

length, length() dhe size()

Java-ja ka tri mënyra për të njëjtën pyetje, dhe fillestarët i ngatërrojnë: vargjet kanë .length (pa kllapa), String-ët .length(), dhe listat .size().

libGDX

libGDX është një framework falas për lojëra 2D dhe 3D në Java, që punojnë në Windows, macOS, Linux, Android dhe web nga i njëjti kod.

LinkedHashMap

LinkedHashMap është si HashMap, por i mban elementet në radhën që i ke shtuar. Me një opsion mund t'i mbajë sipas përdorimit të fundit — baza e një LRU cache-i.

LinkedList (Java)

LinkedList-i i Java-s është një listë e lidhur: shton dhe heq shpejt në fillim e në fund, por është i ngadaltë kur kërkon elementin e 500-të. Mund të përdoret edhe si radhë (Queue).

Logging in Java (SLF4J, Logback)

Log-et në Java

Në vend të System.out.println, programet serioze përdorin një logger (SLF4J me Logback ose Log4j): mesazhet kanë nivele (info, warn, error), datë dhe orë, dhe mund të ruhen në skedar.

Lombok

Lombok-u është një librari që e krijon vetë kodin e mërzitshëm — getter-ët, setter-ët, konstruktorët, toString() — përmes anotacioneve si @Data dhe @Getter. Kodi bëhet shumë më i shkurtër.

MapStruct

MapStruct-i e krijon vetë kodin që kopjon fushat nga një objekt te tjetri — p.sh. nga entiteti te DTO-ja — gjatë kompajlimit, pa reflection, prandaj është shumë i shpejtë.

Marker interfaces (Serializable, Cloneable)

Interfejsat shënues

Një marker interface s'ka asnjë metodë — vetëm „shënon“ klasën që ka një aftësi. Serializable do të thotë „ky objekt mund të ruhet si bajtë“. Sot shpesh zëvendësohen nga anotacionet.

Math class (Java)

Klasa Math

Klasa Math ka funksione të gatshme matematikore: Math.max(), Math.min(), Math.abs(), Math.sqrt(), Math.pow() dhe Math.round(). Janë static, prandaj s'ke nevojë të krijosh objekt.

Maven & Gradle

Maven-i dhe Gradle-i janë mjetet që menaxhojnë projektet Java: shkarkojnë libraritë që të duhen (varësitë), e kompajlojnë kodin dhe e paketojnë programin — si npm-i për JavaScript ose pip-i për Python.

Maven Central

Maven Central është depoja kryesore e librarive Java, ku Maven dhe Gradle gjejnë varësitë. Faqja mvnrepository.com të ndihmon të gjesh versionin e duhur dhe rreshtin për ta shtuar.

Method overloading

Mbingarkim metodash

Overloading-u do të thotë të kesh disa metoda me të njëjtin emër, por me parametra të ndryshëm. Java-ja zgjedh vetë cilën ta thërrasë sipas argumenteve që i jep.

Method overriding (@Override)

Mbishkrimi i metodës

Overriding-u është kur klasa fëmijë e rishkruan një metodë që e ka trashëguar nga prindi, që të sillet ndryshe. Shënimi @Override i thotë kompajlerit të kontrollojë që po e mbishkruan vërtet — dhe të paralajmëron nëse e ke gabuar emrin.

Method references (::)

Referencat e metodave

Një referencë metode (Klasa::metoda) është mënyrë e shkurtër për një lambda që thjesht thërret një metodë ekzistuese — p.sh. System.out::println në vend të x -> System.out.println(x).

Method signature

Nënshkrimi i metodës

Nënshkrimi i një metode Java përbëhet nga emri dhe tipet e parametrave: mblidh(int, int). Bashkë me tipin e kthimit dhe modifikuesit, tregon gjithçka që të duhet për ta thirrur.

Minecraft modding

Modifikimi i Minecraft-it

Minecraft: Java Edition është shkruar në Java, dhe me mjete si Fabric ose Forge mund të krijosh mod-et e tua — blloqe, armë, kafshë të reja. Për shumë të rinj, kjo ishte hyrja e parë në programim.

Mockito

Mockito krijon objekte false për teste në Java: when(repo.findById(1L)).thenReturn(...) i tregon objektit false çfarë të kthejë, dhe verify() kontrollon nëse u thirr.

Multi-catch (catch A | B)

Me catch (IOException | SQLException e) kap disa lloje gabimesh me të njëjtin bllok, në vend që të përsëritësh të njëjtin kod.

new & object creation

Krijimi i objekteve me new

Me new krijon një objekt të ri në heap dhe thërret konstruktorin: Nxenes a = new Nxenes("Arta");. Variabla a mban vetëm një referencë drejt objektit.

NullPointerException

NullPointerException-i është gabimi më i famshëm i Java-s: ndodh kur përpiqesh të përdorësh një variabël që s'tregon te asnjë objekt (është null) — p.sh. kur thërret një metodë mbi të.

NumberFormatException

NumberFormatException ndodh kur Integer.parseInt() merr tekst që s'është numër, si "abc" ose "12 ". Kape me try/catch kur lexon hyrjen e përdoruesit.

Numeric literals (10L, 2.5f, 1_000_000)

Shkrimi i numrave në Java

Në Java, numrat e mëdhenj long shkruhen me L në fund (3_000_000_000L), float-et me f (2.5f), dhe mund të përdorësh nënvizë për lexueshmëri: 1_000_000. Pa L, një numër i madh jep gabim.

Object class (java.lang.Object)

Klasa Object

Çdo klasë në Java trashëgon, drejtpërdrejt ose jo, nga Object. Prej saj vijnë metodat toString(), equals(), hashCode() dhe getClass() që i ka çdo objekt.

Observer pattern

Modeli Observer

Te modeli Observer, një objekt mban një listë „vëzhguesish“ dhe i njofton kur ndryshon diçka — si listener-at e butonave ose njoftimet në YouTube.

OpenJDK vs Oracle JDK

OpenJDK-ja është versioni me burim të hapur i Java-s; Oracle JDK dhe të tjerët (Eclipse Temurin, Amazon Corretto) ndërtohen prej tij. Për mësim dhe për shumicën e projekteve, një OpenJDK falas si Temurin është zgjedhja e duhur.

Optional (Java)

Optional-i është një „kuti“ që mund të ketë një vlerë ose të jetë bosh. Në vend që të kthesh null (dhe të rrezikosh NullPointerException), kthen një Optional, dhe kush e përdor detyrohet ta mendojë rastin kur është bosh.

OutOfMemoryError

OutOfMemoryError („Java heap space“) ndodh kur JVM-ja s'ka më memorie për objekte të reja — zakonisht nga një listë që rritet pa fund ose nga të dhëna shumë të mëdha. Mund ta rrisësh me -Xmx, por gjej shkakun.

package & import (Java)

Në Java, klasat organizohen në package (si dosje), p.sh. java.util. Me import e merr një klasë nga një package tjetër, që ta përdorësh në skedarin tënd — p.sh. import java.util.ArrayList;.

Parallel streams

Stream-et paralele

Me .parallelStream() ose .parallel(), Java-ja e ndan punën e një stream-i mes të gjitha bërthamave të procesorit. Ndihmon për llogaritje të rënda në lista të mëdha — për lista të vogla shpesh është më e ngadaltë.

Parameterized tests (JUnit 5)

Testet me parametra

Me @ParameterizedTest e ekzekuton të njëjtin test me shumë vlera — p.sh. nga një @CsvSource — në vend që të shkruash një test për secilën.

Pattern matching in switch

Përputhja e modeleve në Java

Java-ja moderne (21+) të lejon të bësh switch mbi tipe dhe record-e: case Rreth r -> ..., madje me kushte (case Rreth r when r.r() > 10). Bashkë me klasat sealed, kompajleri kontrollon që i ke mbuluar të gjitha rastet.

pom.xml (Maven)

pom.xml përshkruan një projekt Maven: emrin, versionin e Java-s dhe varësitë. Kur shton një <dependency>, Maven-i e shkarkon vetë nga Maven Central.

Primitive types (int, double, boolean, char)

Tipet primitive

Java-ja ka tetë tipe bazë (primitive) për vlera të thjeshta: int për numra të plotë, double për numra me presje, boolean për true/false, char për një shkronjë, plus long, short, byte dhe float. Ndryshe nga Python-i, tipin duhet ta shkruash vetë.

public static void main

Metoda main

public static void main(String[] args) është pika ku nis çdo program Java — JVM-ja e kërkon këtë metodë dhe e ekzekuton të parën. Fillestarët shpesh e kopjojnë pa e kuptuar, por çdo fjalë ka kuptim: public (e arritshme), static (pa objekt), void (s'kthen asgjë).

public, private, protected

Modifikuesit e aksesit

Modifikuesit e aksesit vendosin kush mund ta përdorë një klasë, metodë ose variabël: public — kushdo; private — vetëm brenda klasës; protected — klasa dhe ato që e trashëgojnë. Janë mënyra si Java-ja e zbaton kapsulimin.

Quarkus & Micronaut

Quarkus dhe Micronaut janë framework-e Java moderne, alternativa të Spring-ut, të ndërtuara për kontejnerë dhe cloud: nisen shumë shpejt dhe përdorin pak memorie, sidomos me GraalVM.

Queue, Deque & PriorityQueue (Java)

Queue është radha (i pari hyn, i pari del), Deque lejon hyrje e dalje nga të dy anët (përdoret edhe si stack), dhe PriorityQueue nxjerr gjithmonë elementin më të vogël. ArrayDeque është zgjedhja e zakonshme.

Random (Java)

Numrat e rastësishëm në Java

Klasa Random jep numra të rastësishëm: new Random().nextInt(6) + 1 jep një numër nga 1 te 6. Për lojëra dhe kuize; për siguri përdoret SecureRandom.

Reactive programming (WebFlux, Reactor)

Programimi reaktiv në Java

Programimi reaktiv (Spring WebFlux, Project Reactor, RxJava) punon me rrjedha të dhënash asinkrone — Mono për një vlerë, Flux për shumë — që shërbejnë shumë kërkesa me pak thread-e.

Records (Java)

Record-et (që nga Java 16) janë një mënyrë e shkurtër për të krijuar klasa që thjesht mbajnë të dhëna. Me një rresht të vetëm, Java-ja krijon vetë konstruktorin, getter-ët, equals() dhe toString().

Reflection (Java)

Reflektimi në Java

Reflection-i i lejon një programi Java të shohë klasat, metodat dhe fushat e veta gjatë ekzekutimit dhe t'i thërrasë sipas emrit. Spring, JUnit dhe Hibernate e përdorin shumë nga brenda.

Regex in Java (Pattern, Matcher)

Regex në Java

Në Java, shprehjet e rregullta përdoren me Pattern dhe Matcher, ose shkurt me String.matches() dhe replaceAll(). Kujdes: \ shkruhet dy herë brenda thonjëzave: "\\d+".

Scanner (keyboard input)

Scanner-i është klasa që e përdor në Java për të lexuar çfarë shkruan përdoruesi në tastierë — si input() i Python-it. nextLine() lexon një rresht teksti, nextInt() një numër.

Scanner nextInt + nextLine pitfall

Kurthi i Scanner-it

Pas scanner.nextInt(), Enter-i mbetet në hyrje, dhe nextLine() i radhës e lexon menjëherë si rresht bosh. Zgjidhje: shto një nextLine() bosh pas nextInt(), ose lexo gjithçka me nextLine() dhe konverto.

Sealed classes (Java)

Klasat e mbyllura në Java

Që nga Java 17, një klasë ose interfejs sealed vendos saktësisht cilat klasa lejohen ta trashëgojnë, me permits. Kështu switch-i e di që i ke mbuluar të gjitha rastet.

Serialization (Java)

Serializimi

Serializimi e kthen një objekt në bajtë ose tekst (p.sh. JSON) që ta ruash në skedar ose ta dërgosh në rrjet, dhe deserializimi e kthen prapa. Sot zakonisht përdoret JSON me Jackson.

Singleton pattern

Modeli Singleton

Singleton siguron që një klasë të ketë vetëm një objekt në gjithë programin — p.sh. konfigurimi ose lidhja me databazën. Përdore me kujdes: e bën testimin më të vështirë.

split(".") pitfall

Kurthi i split(".")

String.split() pranon regex, jo tekst të thjeshtë — prandaj "a.b.c".split(".") kthen varg bosh, sepse . do të thotë „çdo karakter“. Shkruaje si split("\\.").

Spring beans & @Autowired

Bean-et e Spring-ut

Spring-u i krijon vetë objektet e aplikacionit („beans“) dhe ia jep secilit atë që i duhet përmes konstruktorit — kjo është dependency injection. Ti thjesht shënon klasat me @Service ose @Component.

Spring Boot

Spring Boot-i është framework-u më i njohur për të ndërtuar backend dhe API me Java. E përdorin shumë bankat dhe kompanitë e mëdha; me pak kod nis një server të plotë.

Spring Boot Actuator

Actuator-i i shton aplikacionit Spring adresa gati për monitorim: /actuator/health (a punon?), /actuator/metrics (sa memorie, sa kërkesa). Shumë i dobishëm në production.

Spring Boot DevTools

Spring Boot DevTools e rinis vetë aplikacionin sa herë ruan një skedar gjatë zhvillimit, dhe e rifreskon shfletuesin. S'ke pse e ndal dhe e nis me dorë.

Spring Data JPA repositories

Repository-t e Spring Data

Me Spring Data JPA, mjafton të shkruash një interfejs që trashëgon JpaRepository, dhe Spring-u ta krijon vetë: save(), findAll(), deleteById(). Madje nga emri findByEmri() krijon vetë query-n.

Spring Initializr

Spring Initializr (start.spring.io) krijon një projekt të ri Spring Boot me klikime: zgjedh Java-n, Maven ose Gradle dhe varësitë (Web, JPA, Security), dhe shkarkon një ZIP gati për t'u hapur.

Spring Security

Spring Security është pjesa e Spring-ut që merret me hyrjen dhe lejet: kush mund të hyjë, me fjalëkalim, token JWT ose Google, dhe cilat faqe i lejohen kujt.

Spring stereotypes (@Component, @Service, @Repository)

Anotacionet e Spring-ut

Spring-u i njeh klasat sipas anotacioneve: @Component (çdo bean), @Service (logjika e biznesit), @Repository (puna me databazën), @RestController (API). Kështu kodi organizohet në shtresa të qarta.

StackOverflowError

StackOverflowError ndodh kur një metodë thërret veten pa fund (rekursion pa rast bazë) dhe stack-u mbushet. Shiko te stack trace-i cila metodë përsëritet.

static

Fjala static do të thotë që një variabël ose metodë i përket vetë klasës, jo çdo objekti veç e veç. Mund ta përdorësh pa krijuar objekt — p.sh. Math.sqrt(16) — dhe vlera static ndahet nga të gjitha objektet.

Static vs instance methods

Metodat statike dhe të objektit

Një metodë static i përket klasës dhe thirret pa objekt (Math.max()); një metodë e zakonshme i përket objektit dhe ka nevojë për të (lojtari.shenon()). Gabimi „non-static method cannot be referenced from a static context“ vjen nga main-i që thërret metodë jo-static.

Strategy pattern

Modeli Strategy

Te modeli Strategy, një algoritëm që mund të ndryshojë (p.sh. si llogaritet zbritja) vendoset pas një interfejsi, dhe e ndërron pa e prekur pjesën tjetër të kodit. Me lambda-t e Java 8 bëhet shumë i shkurtër.

Streams (Java)

Stream-et në Java të lejojnë t'i përpunosh listat në stil funksional — filter, map, sum — në një zinxhir të lexueshëm, në vend të cikleve të gjata. Janë si map/filter/reduce i JavaScript-it.

String & equals()

Në Java, tekstet (String) krahasohen me .equals(), jo me ==. Shenja == kontrollon nëse janë i njëjti objekt në memorie, jo nëse kanë të njëjtën përmbajtje — një nga gabimet më të shpeshta të fillestarëve.

String methods (Java)

Metodat e String-ut në Java

String-u në Java ka shumë metoda: length(), charAt(i), substring(a, b), contains(), toUpperCase(), split(), trim(). Asnjëra s'e ndryshon tekstin origjinal — gjithmonë kthejnë një String të ri.

String pool & immutability

Pishina e String-ëve

String-ët në Java s'ndryshojnë kurrë — çdo „ndryshim“ krijon një String të ri. Tekstet e shkruara direkt në kod ruhen një herë në „string pool“ dhe ndahen. Prandaj == ndonjëherë „funksionon“ rastësisht — por përdor gjithmonë equals().

String.format & printf (Java)

String.format() dhe System.out.printf() e ndërtojnë tekstin me vende bosh si %s, %d dhe %.2f. Janë mënyra e pastër për të shfaqur çmime, nota dhe tabela.

StringBuilder

StringBuilder-i është mënyra e shpejtë për të ndërtuar tekst pjesë-pjesë në Java. Meqë String-ët s'ndryshojnë, çdo + krijon një tekst të ri; në një cikël të gjatë kjo është e ngadaltë, ndërsa StringBuilder-i shton në të njëjtin vend.

super

Fjala super i referohet klasës prind. Me super(...) thërret konstruktorin e prindit, dhe me super.metoda() përdor versionin e prindit të një metode që e ke ndryshuar.

Swing & JavaFX

Swing-u dhe JavaFX-i janë libraritë e Java-s për të krijuar programe me dritare, butona dhe meny (GUI) për kompjuter. Shpesh përdoren në detyrat e shkollës dhe të fakultetit për aplikacionin e parë grafik.

switch in Java

switch në Java

switch-i i Java-s zgjedh një bllok sipas vlerës. Versioni modern me shigjeta (case "e hënë" ->) s'ka nevojë për break dhe mund të kthejë vlerë direkt.

synchronized

synchronized lejon vetëm një thread në një kohë brenda një metode ose blloku. E mbron një variabël të përbashkët nga race condition, si një mutex.

System class (currentTimeMillis, getenv)

Klasa System

Klasa System ka mjete për programin: System.out (dalja), System.currentTimeMillis() dhe nanoTime() (koha), getenv() (variablat e ambientit), exit() (mbyll programin).

System.out.println()

System.out.println() shfaq tekst në konsolë dhe kalon në rresht të ri — si print() i Python-it. System.out.print() bën të njëjtën gjë, por pa kaluar në rresht të ri.

Ternary operator (Java)

Operatori ternar në Java

kushti ? a : b kthen a nëse kushti është i vërtetë, përndryshe b — një if/else i shkurtër në një rresht. Mos i ndërthur shumë, se kodi bëhet i palexueshëm.

Testcontainers

Testcontainers nis një databazë të vërtetë (PostgreSQL, Redis) në një kontejner Docker vetëm për kohën e testeve, dhe e fshin në fund. Kështu testet e integrimit punojnë me të njëjtën databazë si production-i.

Text blocks (""")

Blloqet e tekstit

Që nga Java 15, tekstin me shumë rreshta e shkruan mes tre thonjëzave """ — pa \n dhe pa + në çdo rresht. Ideal për JSON, SQL ose HTML brenda kodit.

The N+1 query problem

Problemi N+1

Problemi N+1 ndodh kur ORM-ja bën një query për listën dhe pastaj një query shtesë për çdo element — 1 + 100 query në vend të 1 ose 2. Zgjidhje: JOIN FETCH, @EntityGraph, ose with() në Laravel.

this (Java)

this i referohet objektit aktual. Përdoret më shpesh në konstruktor, për ta dalluar fushën e klasës (this.emri) nga parametri me të njëjtin emër.

Thread & Runnable

Një Thread ekzekuton kod paralelisht me pjesën tjetër të programit. Ia jep punën si Runnable (shpesh një lambda) dhe e nis me start(). Kujdes kur disa thread-e ndryshojnë të njëjtat të dhëna.

throw vs throws

throw e hedh një përjashtim tani (throw new IllegalArgumentException(...)), ndërsa throws në kokën e metodës paralajmëron që metoda mund të hedhë një përjashtim të caktuar, dhe kush e thërret duhet ta trajtojë.

Thymeleaf

Thymeleaf-i është motori i template-ve më i përdorur me Spring Boot: faqe HTML me atribute si th:text dhe th:each që mbushen me të dhëna në server.

Tomcat & servlets

Tomcat-i është serveri që ekzekuton aplikacionet web të Java-s (servlet-et). Spring Boot e ka Tomcat-in brenda, prandaj aplikacioni nis me një komandë, pa instaluar server veç.

toString()

toString() është metoda që e kthen një objekt në tekst. Kur e printon një objekt pa e mbishkruar këtë metodë, del diçka si Lojtar@1b6d3586; kur e mbishkruan, zgjedh vetë si shfaqet.

TreeMap & TreeSet

TreeMap dhe TreeSet i mbajnë elementet gjithmonë të renditur — sipas alfabetit ose numrave. Janë pak më të ngadalta se HashMap/HashSet, por kur kalon nëpër to, dalin me radhë.

try-with-resources

try-with-resources e hap një burim — skedar, lidhje me databazën, Scanner — dhe e mbyll vetë kur mbaron blloku, edhe nëse ndodh gabim. Është si with-i i Python-it.

Type erasure (Java generics)

Fshirja e tipeve te gjenerikët

Gjenerikët e Java-s kontrollohen vetëm nga kompajleri: gjatë ekzekutimit, List<String> dhe List<Integer> janë e njëjta List. Prandaj s'mund të shkruash new T() ose instanceof List<String>.

var (Java)

Që nga Java 10, mund të shkruash var në vend të tipit kur Java-ja e kupton vetë nga vlera — p.sh. var lista = new ArrayList<String>();. Tipi mbetet i fiksuar; thjesht s'ke pse e shkruan dy herë.

Varargs (...)

Argumentet e ndryshueshme

Me varargs (int... numrat) një metodë pranon sa argumente të duash, nga zero e lart, dhe brenda i sheh si varg. String.format() dhe List.of() e përdorin këtë.

Virtual threads (Java 21)

Thread-et virtuale

Thread-et virtuale (Java 21) janë thread-e shumë të lehta që JVM-ja i menaxhon vetë — mund të kesh miliona njëkohësisht. Kodi i thjeshtë „bllokues“ shkallëzohet si kodi async, pa e ndërlikuar.

VisualVM & JDK Mission Control

VisualVM dhe JDK Mission Control të tregojnë çfarë po ndodh brenda një programi Java që po punon: memoria, thread-et, CPU-ja dhe cilat metoda marrin më shumë kohë.

volatile (Java)

volatile siguron që kur një thread ndryshon një variabël, thread-et e tjera e shohin menjëherë vlerën e re, në vend të një kopjeje të vjetër. S'e bën veprimin ++ të sigurt — për këtë përdor atomic.

while loop (Java)

Cikli while në Java

while përsërit kodin derisa kushti të jetë true, dhe e kontrollon kushtin para çdo përsëritjeje. I dobishëm kur s'e di paraprakisht sa herë do të përsëritet — p.sh. derisa përdoruesi të shkruajë „dal“.

Wrapper classes (Integer, Double)

Klasat mbështjellëse

Klasat mbështjellëse — Integer, Double, Boolean, Character — janë versionet „objekt“ të tipeve primitive. Të duhen sepse koleksionet si ArrayList mbajnë vetëm objekte: shkruan ArrayList<Integer>, jo ArrayList<int>. Java-ja i kthen vetë nga njëra te tjetra (autoboxing).

XML layouts & Jetpack Compose

Paraqitjet në Android

Në Android, ndërfaqja dikur përshkruhej me skedarë XML (LinearLayout, ConstraintLayout); sot Google rekomandon Jetpack Compose, ku ndërfaqja shkruhet me kod Kotlin — si React-i.