Gjuhë programimi

Gjuhët e tjera që do t'i takosh në shkollë dhe në punë. · 26 terma

Assembly

Assembly-ja është gjuha më afër udhëzimeve që i kupton vetë procesori: çdo rresht është një veprim i vogël, si „vendos këtë numër në regjistër“. Rrallë shkruhet me dorë sot, por është bazë për të kuptuar si punon kompjuteri nga brenda.

Bash (shell scripting)

Bash-i është gjuha e terminalit në Linux dhe macOS. Me të shkruan skripte të vogla që automatizojnë punët e përsëritura — p.sh. riemërtimin e 100 skedarëve ose publikimin e një aplikacioni.

C

C-ja është një nga gjuhët më të vjetra dhe më të rëndësishme, nga viti 1972. Është shumë e shpejtë dhe afër hardware-it; me të janë shkruar sisteme operative si Linux-i, dhe ka ndikuar gjuhë si C++, Java dhe JavaScript.

C#

C# (lexohet „si sharp“) është një gjuhë programimi e Microsoft-it. Përdoret për aplikacione Windows, për backend me .NET dhe për lojëra me Unity.

C++

C++ është një gjuhë programimi shumë e shpejtë, që të jep kontroll të madh mbi kompjuterin dhe memorien. Përdoret për lojëra video dhe programe që duhet të jenë shumë të shpejta, dhe shpesh mësohet në gjimnaz e fakultet.

COBOL

COBOL-i është një gjuhë nga viti 1959, e krijuar për biznese. Edhe sot, shumë banka dhe institucione shtetërore në botë kanë sisteme të vjetra në COBOL — dhe programuesit që e njohin janë të rrallë dhe të kërkuar.

Dart (Flutter)

Dart-i është gjuha e Google-it që përdoret me Flutter-in, për të ndërtuar me të njëjtin kod aplikacione për Android, iPhone, ueb dhe kompjuter. Shumë ekipe e zgjedhin që të mos shkruajnë dy aplikacione të ndara.

Functional programming

Programim funksional

Programimi funksional është një stil ku programin e ndërton nga funksione që marrin të dhëna dhe kthejnë rezultat, pa ndryshuar asgjë tjetër. Përdor shumë map, filter dhe reduce në vend të cikleve.

Garbage collection

Mbledhja e mbeturinave

Garbage collection është kur gjuha e liron vetë memorien e të dhënave që s'përdoren më. Python-i, Java dhe JavaScript-i e bëjnë automatikisht; në C dhe C++ programuesi duhet ta lirojë vetë memorien.

Go

Go (ose Golang) është një gjuhë e thjeshtë dhe e shpejtë e krijuar në Google. Përdoret shumë për serverë dhe mjete cloud — vetë Docker-i është shkruar në Go.

Haskell

Haskell-i është një gjuhë thjesht funksionale: programet ndërtohen nga funksione që s'ndryshojnë asgjë jashtë vetes. Përdoret më shumë në universitete dhe kërkime, por idetë e saj kanë ndikuar shumë gjuhë moderne.

High-level vs low-level language

Gjuhë e nivelit të lartë dhe të ulët

Gjuhët e nivelit të lartë (Python, JavaScript) janë afër gjuhës së njeriut dhe i fshehin detajet e kompjuterit. Ato të nivelit të ulët (C, Assembly) janë afër procesorit: më të vështira, por të japin më shumë kontroll dhe shpejtësi.

Java

Java-ja është një gjuhë programimi e njohur dhe e rreptë, që përdoret shumë në shkolla e fakultete, në aplikacione Android dhe në sisteme të mëdha të bankave e kompanive. Pavarësisht emrit, s'ka lidhje me JavaScript-in.

Kotlin

Kotlin-i është gjuha që Google rekomandon për aplikacione Android. Është më e shkurtër dhe më e sigurt se Java, por punon bashkë me të, ndaj mund ta përdorë gjithë kodin ekzistues të Java-s.

Lua

Lua-ja është një gjuhë e vogël, e lehtë dhe e shpejtë, e menduar për t'u futur brenda programeve të tjera. Përdoret shumë në lojëra video — lojërat në Roblox krijohen me të (në versionin Luau).

MATLAB

MATLAB-i është një gjuhë dhe program për llogaritje matematikore, i përdorur shumë nga inxhinierët dhe studentët e fakulteteve teknike për matrica, simulime dhe grafikë. Një alternativë falas e ngjashme quhet GNU Octave.

OOP (Object-oriented programming)

Programim i orientuar nga objektet

OOP-ja është një mënyrë programimi ku kodin e organizon rreth objekteve — gjëra që kanë të dhënat dhe veprimet e veta, të krijuara nga klasat. Java, C#, Python dhe shumë të tjera e përdorin.

PHP

PHP-ja është një gjuhë programimi për backend-in e faqeve të internetit. Shumë faqe punojnë me PHP, përfshirë WordPress-in, dhe Laravel-i është framework-u më i njohur për të.

Pointer

Tregues

Pointer-i është një variabël që nuk e mban vetë vlerën, por adresën e vendit në memorie ku ndodhet ajo vlerë. Përdoret shumë në C dhe C++; është i fuqishëm, por gabimet me të shkaktojnë rrëzime që gjenden me vështirësi.

R

R-ja është një gjuhë e krijuar posaçërisht për statistikë dhe analizë të dhënash. E përdorin shumë shkencëtarët, ekonomistët dhe studiuesit për grafikë dhe llogaritje statistikore.

Ruby

Ruby-ja është një gjuhë e krijuar në Japoni, e njohur për kodin shumë të lexueshëm dhe „të këndshëm për programuesin“. U bë e famshme me framework-un Ruby on Rails, me të cilin u ndërtuan faqe si GitHub-i dhe Shopify-i.

Rust

Rust-i është një gjuhë po aq e shpejtë sa C++, por që të mbron nga shumë gabime të rrezikshme me memorien që në momentin e kompajlimit. Është më e vështirë për fillestarët, por shumë e dashur nga programuesit.

Scratch

Scratch-i është një gjuhë vizuale ku programon duke bashkuar me maus blloqe me ngjyra, në vend që të shkruash kod. Është krijuar për fëmijë dhe fillestarë dhe i mëson idetë bazë — ciklet, kushtet, variablat — në mënyrë lozonjare.

Standard library

Biblioteka standarde

Biblioteka standarde është koleksioni i moduleve që vijnë bashkë me gjuhën, pa pasur nevojë të instalosh asgjë — p.sh. math, random dhe datetime në Python. Para se të instalosh një paketë, shiko nëse e ka tashmë biblioteka standarde.

Static vs dynamic typing

Tipizim statik dhe dinamik

Në gjuhët me tipizim statik (Java, C#, TypeScript) e deklaron tipin e çdo variable dhe gabimet kapen para se ta ekzekutosh programin. Në ato me tipizim dinamik (Python, JavaScript) tipi vendoset gjatë ekzekutimit — më shpejt për t'u shkruar, por disa gabime dalin më vonë.

Swift

Swift-i është gjuha e Apple-it për aplikacione në iPhone, iPad dhe Mac. Është moderne dhe e lexueshme, dhe me Xcode e sheh aplikacionin tënd duke punuar në një iPhone virtual.